Tesla, voorheen een disruptor in optima forma, lijkt momenteel te kampen met een soort stagflatie: qua technologische ontwikkeling stagneert het bedrijf en pareert alle kritiek door steeds meer inflatoire innovaties voor de toekomst te beloven.
Tesla is tegenwoordig een begrip. Dit is geen nieuws, afgezien van het feit dat er in een toenemende frequentie berichten over het Amerikaanse bedrijf naar buiten komen. Maar terwijl tot ongeveer een jaar geleden de focus vooral lag op records, nieuwe technologieën en giga fabrieken, is de toon nu bijna uitsluitend negatief: terugroepacties van Cybertrucks, auto’s van het merk Tesla die in brand worden gestoken, dalende beurskoersen en instortende verkoopcijfers.
Toch zette de negatieve spiraal zich niet pas in toen Tesla topman Elon Musk zich begon te profileren als een rechts houwdegen, maar al eerder. In mei 2023 kwam de klachtenstroom over de autofabrikant op gang. Er werd bericht over Fantoomremmen, Cybertruck defecten, tactieken om klanten die zich melden voor service met een kluitje in het riet te sturen. En dat was nog maar het begin.
De meeste aandacht ging tot nu toe uit naar problemen die Tesla-rijders ervaren met de assistentiesystemen die de autofabrikant al lange tijd verkoopt onder de misleidende naam ‘Autopilot’ of Full Self Driving (FSD). In tegenstelling tot concurrenten werkt het systeem zonder radar- of lidar sensoren, die veel experts essentieel vinden voor betrouwbaar autonoom rijden. Inmiddels zijn er honderden gevallen bekend waarin FSD klanten verraste met bijvoorbeeld spookremmen en -accelereren. Tegelijkertijd wordt duidelijk hoe de klantenservice van Tesla is geïnstrueerd over een ‘no-paper-trail’ beleid: een procedure waarvan wordt verondersteld dat er geen schriftelijke (papieren) sporen achterblijven; zelfs geen gesproken sporen (voicemailberichten).
Soms staan de auto’s van klanten wekenlang in de garage en dan is het enige antwoord dat er geen reproduceerbaar defect kan worden gevonden. Maar de voertuigen van Tesla kampen ook met hardware problemen. Onlangs verscheen er een crisisrapport over de ontwikkelingsstatus van de Cybertruck, waarin een groot aantal problemen met rood gemarkeerd worden (stoplichtsysteem). De verkoop van de elektrische pick-up blijft tot nu toe ver achter bij de verwachtingen. Een geluk bij een ongeluk, want de Amerikaanse verkeersveiligheidsautoriteit NHTSA roept momenteel alle tot nu toe geproduceerde exemplaren terug, omdat gelijmde delen van de roestvrijstalen carrosserie massaal loslaten.
De Cybertruck laat ook zien hoezeer Tesla’s innovatiekracht is afgenomen. De pick-up, die meerdere tonnen weegt, is voorzien van de nieuwe cilindrische batterijcellen in 4680-formaat. Deze zouden aanzienlijk krachtiger en, dankzij de droog-gecoate elektroden, rendabeler zijn dan de 2170-batterijcellen. Tot nu toe is de Cybertruck echter het enige model met de grotere ronde cellen. Ook is deze pick-up de enige Tesla met 800 volt architectuur. Die gebruiken de Koreaanse merken Hyundai en Kia al lang. BMW en Mercedes gaan de 800 volt techniek dit jaar gebruiken in hun nieuwe modellen (iX3 en CLA EQ). In tegenstelling tot de concurrentie heeft de Cybertruck echter geen aantoonbaar hogere laadsnelheid; Tesla geeft slechts een piekvermogen op van een vrij gebruikelijke 250 kW, terwijl Mercedes voor de nieuwe CLA EQ 320 kW opgeeft. Bovendien verbruikt de pick-up veel stroom (ook vanwege het ontwerp), waardoor de laadtijd per kilometer niet concurrerend is. Tesla zegt dat “tot 206 km in 15 minuten” mogelijk is, Mercedes belooft voor de CLA EQ 325 km in 10 minuten en BMW claimt 300 kilometer in dezelfde tijd voor de iX3 (‘Neue Klasse’).
Het is niet alleen de Duitse concurrentie die Tesla inhaalt. De Chinese rivalen doen dat nog meer: BYD, de fabrikant die ooit door Musk werd belachelijk gemaakt, presenteerde onlangs zijn nieuwe 1.000 volt platform waarmee men in 5 minuten 470 kilometer kan opladen (volgens Chinese normen). Zelfs als je dit rijbereik terugbrengt tot de Europese WLTP meetmethode, zou je zeker 350 kilometer moeten kunnen halen in 5 minuten (BMW en Mercedes hebben minstens 2 keer zoveel tijd nodig). De Chinese batterijgigant staat er niet om bekend dat zij overdrijft …
Gebroken beloften behoren echter tot het standaardrepertoire van Elon Musk. Hij heeft altijd zijn toevlucht genomen tot steeds fantastischere voorspellingen, die hij nooit heeft kunnen waarmaken, vooral niet wat betreft de tijd. Hij zegt dat hij altijd gelijk heeft met zijn aankondigingen, maar dat hij geen controle heeft over de timing en de schema’s. Maar de lijst met gebroken beloften is net zo lang als een rol toiletpapier: “Superchargers blijven voor altijd gratis” (2013). “Superchargers uitsluitend aangedreven door zonnecellen” (2017). “1.000 km bereik in 2 jaar” (2015), “Autopilot kan over 6 maanden zonder menselijke bestuurder functioneren” (2017). “Meer dan 1 miljoen autonome robot taxi’s op de weg in één jaar tijd” (2019).
Tesla onthulde de autonome taxi in het najaar van 2024, niet zonder een hernieuwde belofte: de Cybercab zal in 2026 beschikbaar zijn. Dat zou een vertraging van 6 jaar zijn vergeleken met de belofte uit 2019. Wie er op gokt dat Tesla opnieuw haar deadline niet haalt, riskeert vermoedelijk niets. De prestaties van het FSD-systeem kunnen niet binnen 2 jaar voldoende worden verbeterd, zelfs niet als Musk de eerder belachelijk gemaakte lidars openlijk zou omarmen. Hoe slecht Tesla’s FSD kan ‘zien’ zonder Lidar is niet alleen gebleken uit talloze ongelukken (sommige met een dodelijke afloop).
Musk zelf zegt: De automatische piloot, ofwel het vermogen om autonoom te rijden, zal bepalen of Tesla in de toekomst veel of niets waard zal zijn. De inschatting van de CEO van het belang van de automatische piloot en het oordeel van de experts hierover, zorgen er samen niet voor dat de toekomst van het bedrijf rooskleurig is.
Terugblikkend moet erkend worden dat Tesla de aandrijftechnologie en de softwarearchitectuur van auto’s gerevolutioneerd heeft, dat zij min of meer de uitvinder is van updates ‘over the air’, dat zij als autofabrikant een niet te onderschatten rol heeft gespeeld bij het opzetten van oplaadinfrastructuur en dat zij de massaproductie van elektrische auto’s op gang heeft gebracht. Andere technologieën die de Amerikaanse fabrikant van elektrische auto’s gebruikt, zoals giga-casting, zijn niet minder bewonderenswaardig. Maar ondertussen loopt Tesla technologisch achter en wordt het bedrijf ingehaald door de concurrentie. Tesla’s succesverhaal is onlosmakelijk verbonden met de kapitaalmarkt. Het evalueert vooral vooruitzichten en toekomstperspectieven. Tesla heeft zichzelf al vanaf het begin op deze manier gepromoot: in de vorm van aankondigingen van Elon Musk. De aandelenkoers weerspiegelde de duizelingwekkende waarde die waarnemers en investeerders aan het bedrijf toeschreven. Op een gegeven moment was die meer dan de waarde van alle andere grote autofabrikanten bij elkaar. Maar op een gegeven moment zal ook Tesla zijn beloftes moeten nakomen, anders zal het vertrouwen van investeerders afnemen. Sinds eind 2024 is de aandelenkoers van Tesla gehalveerd. Zal Elon Musk het tij nog kunnen keren, of heeft hij Tesla net zo slecht onder controle als een auto van zijn merk met falend FSD?