Voormalig president-commissaris Ferdinand Piëch (op de foto rechts) van Volkswagen trok al in maart 2015 aan de bel bij toenmalig topman Martin Winterkorn (links op de foto) over een Amerikaans onderzoek naar uitstootgegevens van sommige dieselmodellen. Winterkorn verzekerde hem toen dat hij die zaak onder controle had. Dat meldt de Duitse krant Bild am Sonntag op gezag van bronnen rond een intern onderzoek bij Volkswagen.
Volgens Bild werpt de onthulling nieuw licht op de machtsstrijd die Piëch dat jaar uitvocht met Winterkorn. Hij zegde zonder opgaaf van reden zijn vertrouwen in de topman op, maar moest uiteindelijk zelf het veld ruimen. Toen in september aan het licht kwam dat Volkswagen zich schuldig had gemaakt aan gesjoemel met uitstootwaarden, zag ook Winterkorn zich genoodzaakt te vertrekken.
Tot nu toe zeiden de commissarissen van Volkswagen, die zich achter Winterkorn hadden geschaard, steeds dat zij pas van de dieselzaak hoorden, toen die door de Amerikaanse federale milieudienst EPA in de openbaarheid werd gebracht. Eerder werd al duidelijk dat Winterkorn en andere bestuurders wel degelijk al ver voor september 2015 van de problemen op de hoogte waren.
De genoemde commissarissen die Winterkorn steunden en met hun houding Piëch de deur uit werkten, hielden zich volgens critici bezig met “handjeklap”. Zoiets zoi in Angelsaksische bedrijven, met onafhankelijke commissarissen, minder waarschijnlijk. Bij Volkswagen is echter een systeem opgetuigd van wederzijde afhankelijkheid en vriendjespolitiek. Daar heeft trouwens ook Piëch zich schuldig aan gemaakt door vakbondsleiders en OR voorzitters jarenlang te pamperen zodat hij toezichthouders als stemvee kon gebruiken.
“Iemand die zelf een zonnekoning is, controleert andere zonnekoningen onvoldoende”. Topmannen trekken personeel aan dat op hem lijkt, maar critici stellen dat personeelsbeleid juist de taak heeft om variëteit in de organisatie aan te brengen en te beschermen. Bij Volkswagen is de positie van Winterkorn overgenomen door Matthias Müller, voorheen de eerste man van Porsche. “De verantwoordelijken voor een slecht gemanaged verleden, krijgen zo de regie over toekomst”, zo luidt de kritiek.
Müller is overigens niet de enige vertegenwoordiger van het oude systeem die bij Volkswagen een nieuwe, hogere positie kreeg met meer macht. Hetzelfde geldt voor Hans-Dieter Pötsch die zich in het verleden met financiële zaken bezighield, maar na een promotie nu voorzitter van de Raad van Commissarissen is. Analisten zijn van mening dat dergelijke topmanagers met een ‘besmet’ verleden niet in staat zijn om de noodzakelijke transitie bij Volkswagen te leiden en geen initiator kunnen zijn van een ander bedrijfsmodel waarbij de klant weer centraal komt te staan.
Hoewel Piëch allesbehalve een doetje is, verwijten critici Winterkorn een cultuur van jaknikkers geschapen te hebben bij Volkswagen. Door de autocratische sfeer in de bestuurskamers zou het gevolg zijn van de sterke Duitse nadruk op efficiëntie en formaliteit. Er zou bij Volkswagen sprake zijn van een zeer masculiene cultuur, waar geen ruimte is voor tegenspraak.
Miljoenen auto’s van Volkswagen en zustermerken Audi, Seat en Skoda staan door gesjoemel bij laboratoriumtests als schoner te boek dan ze daadwerkelijk zijn. Technische aanpassingen, boetes en schadevergoedingen kunnen de Duitse autobouwer tientallen miljarden euro’s gaan kosten.