In het najaar van 2009 knalden champagnekurken in Kaluga, een industriestad zo’n 190 kilometer ten zuidwesten van Moskou. Martin Winterkorn, de toenmalige CEO van Volkswagen, was uitgenodigd voor het feest in de nieuwe fabriek van het autoconcern. Vladimir Poetin had ook de eer. Hij vloog per helikopter en prees de “patriottische productie” die de Duitse autofabrikant in zijn land was begonnen, met het bouwen van modellen als de Volkswagen Tiguan en Škoda Octavia.
Bijna anderhalf decennium later is er niets meer over van de groeivooruitzichten die destijds werden verkondigd. Na de aanval van Poetin op Oekraïne zoekt het in Wolfsburg gevestigde bedrijf naar manieren om de banden met Rusland te verbreken.
Kort nadat de oorlog in februari begon, stopte Volkswagen met de productie en autoverkoop in Rusland. De samenwerking met de Russische autofabrikant Gaz, die als contractfabrikant enkele Volkswagen modellen produceerde in de kleine assemblagefabriek in Nizjni Novgorod ten oosten van Moskou, werd beëindigd. Ook in de veel grotere fabriek in Kaluga, waarin Volkswagen meer dan 1 miljard euro heeft geïnvesteerd, kwam de productie stil te liggen. Maar in tegenstelling tot andere westerse bedrijven heeft het in Wolfsburg gevestigde autofabrikant formeel nog geen afstand gedaan van zijn fabriek; een status die in de nabije toekomst waarschijnlijk zal veranderen.
Volgens Duitse bronnen is Europa’s grootste autofabrikant op zoek naar een investeerder die de fabriek wil overnemen. Gezien de sancties en de willekeur van de lokale autoriteiten moeten de woorden tijdens de gesprekken op een goudschaaltje gewogen worden. Maar alternatieven worden nauwelijks meer gezien. “Met elk escalatieniveau neemt de kans af dat we daar binnen afzienbare tijd weer kunnen produceren”, zegt een Volkswagen manager.
Blijkbaar is ook de Raad van Commissarissen tot het besef gekomen dat onder de huidige omstandigheden alleen een hard afscheid mogelijk is. “Er is een duidelijke eensgezindheid dat wij ons volledig terug gaan trekken uit het land”, zegt iemand uit de directe omgeving van het bestuursorgaan. Na de illegale aanval op Oekraïne spelen morele redenen evenzeer een rol als puur praktische overwegingen en problemen. Belangrijke autocomponenten zullen in de nabije toekomst niet beschikbaar zijn in Rusland, om nog maar te zwijgen van de terugval van de lokale vraag.
Veel buitenlandse bedrijven hebben sneller gereageerd en hun activiteiten bijvoorbeeld weggegeven aan een Russische investeerder. Renault, de grootste West-Europese autoproducent in Rusland, verkocht zijn belangen in het land voor de symbolische prijs van 1 euro, wat resulteerde in afschrijvingen van 2,2 miljard euro.
Andere industriereuzen aarzelen nog, bijvoorbeeld de auto-industrie leverancier Continental, die net als Volkswagen een fabriek in Kaluga heeft. Na een eerste productiestop hervatte de groep uit Hannover daar de bandenproductie. Continental verdedigd haar aanwezigheid met het argument dat zij op deze manier “strafrechtelijke gevolgen” voor medewerkers ter plaatse kan afwenden. Bovendien is de toeleverancier door de Russische autoriteiten te verstaan gegeven dat de rechterlijke macht de lokale tak van het bedrijf binnenste buiten zal keren als de lokale vraag niet wordt bediend.
Maar Volkswagen is dus al een stap verder. Na lang getwijfeld te hebben, wordt het bedrijf nu geconfronteerd met de vraag waar nog een mogelijke koper is te vinden voor de vestiging in Kaluga. De eerste geruchten circuleren al. De Russische media spraken van het Kazachse bedrijf Asia Auto. De Oostenrijkse ondernemer Siegfried Wolf, voormalig baas van het autobedrijf Magna Steyr en bewezen expert op het gebied van contacten met Rusland (reden waarom General Motors om 1 voor 12 besloot af te zien van verkoop van de Opel / Vauxhall divisie aan hem), is al als partner in het spel gebracht.
Voor wat betreft de Volkswagen fabriek in Kaluga liggen Russische of Chinese bedrijven meer voor de hand, maar de kring van potentiële kopers is blijkbaar klein. Gezien de gespannen situatie zit Volkswagen met deze gesprekskandidaten “niet precies op één lijn”, zegt een van de betrokkenen. Officieel zegt men in Wolfsburg alleen dat het “verschillende scenario’s voor de toekomst van de bedrijfsvoering” in Rusland overweegt. “Een van de opties is om de activa van Volkswagen Groep Rusland te verkopen aan een derde partij”. Maar een besluit is hierover dus nog niet genomen.
Gewoon de poorten sluiten en ongeordend terugtrekken is voor Volkswagen uit den boze. Er wordt verwezen naar de verantwoordelijkheid voor ongeveer 4.000 medewerkers die in de fabriek werken. In het Russische systeem van werktijdverkorting ontvangen ze momenteel een deel van hun loon, maar de betalingen dalen in de loop van de tijd, zodat het in Wolfsburg gevestigde bedrijf een beslissing niet voor onbepaalde tijd kan uitstellen.
Garantieclaims door Russische klanten zijn ook een open flank. “We hebben iemand nodig om dat over te nemen”, zegt een goed geïnformeerde bron bij Volkswagen. Het onderwerp raakt met name de bedrijfswagendivisie van Traton. Een paar weken geleden besloot die haar verkoopkantoren in Rusland over te dragen aan lokale verkooporganisaties. Het resulterende boekverlies loopt op tot 550 miljoen euro.
De Volkswagen Groep had al in het begin van de jaren negentig zijn eerste dealers in Rusland geopend. In 2007 werd de eerste steen gelegd voor een assemblagefabriek in Kaluga, waarin aanvankelijk auto’s met assemblagekits uit het buitenland in elkaar werden geschroefd. 2 jaar later openden Winterkorn en Poetin een “volledige productielijn” met carrosseriebouw, perswerkplaats en spuiterij. De markt ontwikkelde zich echter niet tot een groot succesverhaal voor het in Wolfsburg gevestigde bedrijf, ondanks alle investeringen die in de loop der jaren werden gedaan.
De Volkswagen Groep verkocht vorig jaar bijna 200.000 voertuigen in Rusland, ongeveer 2 procent van alle leveringen over de hele wereld. Zakelijk gezien is de terugtrekking voor Volkswagen gemakkelijk te verteren, ook al zullen hoge afschrijvingen waarschijnlijk onvermijdelijk zijn. Men hoopt op meer dan een symbolische vergoeding voor de fabriek in Kaluga, zegt een insider van het bedrijf. Maar niemand maakt zich illusies. Grote delen van de investeringen gaan waarschijnlijk verloren.