Nederland heeft onlangs kennisgemaakt met e-tol: online tol betalen. Dat klinkt simpel, maar lang niet iedereen ervaart dat zo. Een jaar na de opening van de Blankenburgtunnel hebben namelijk maar liefst 250.000 automobilisten een boete gekregen.
Het gaat daarbij niet om mensen die zich hebben aangemeld voor automatische betaling. Zij hebben geen last van boetes. Maar heel veel andere automobilisten vinden het tolsysteem ingewikkeld. Daardoor lukt het hen niet om (op tijd) te betalen. En dat resulteert al snel in hoge boetes.
Er zijn geen tolpoortjes bij de Blankenburgtunnel: bij het binnenrijden registreren camera’s het kenteken. Na afloop moet de bestuurder binnen 72 uur via e-tol.nl de tol betalen (1,57 euro voor personenwagens) of zich aanmelden voor automatische betaling. Wordt er niet binnen 72 uur betaald, dan volgt een herinnering. Die kost 9 euro. Als ook na de herinnering niet betaald wordt, komt er nog een boete bij van 35 euro.
Tot 2 november reden 10 miljoen mensen door de tunnel. Daarvan betaalde 1 op de 5 automobilisten niet: zij kregen een herinnering. Dat leverde de RDW miljoenen euro’s op.
Volgens Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen zit in het tolsysteem van de Blankenburgtunnel een fundamenteel probleem. Volgens hem rekent de overheid te veel op fouten van burgers. Dat er miljoenen worden binnengehaald via betalingsherinneringen, noemt hij “een perverse reflex” en bovendien “staat de 9 euro niet in verhouding tot die 1,51 euro die je aan tol moet betalen”. Het systeem is volgens Van Zutphen te ingewikkeld en te onduidelijk: “Mensen weten niet waar ze aan toe zijn”. Van Zutphen pleit daarom voor een toegankelijker en eerlijker systeem. De eerste herinnering moet volgens hem altijd kosteloos zijn: “Daar moet je niet voor hoeven te betalen”.
Daarnaast moet de tunnel bruikbaar zijn voor iedereen, óók voor mensen zonder digitale vaardigheden. Van Zutphen: “Je moet er cash kunnen betalen”. Tot slot moet het systeem zo worden ingericht dat burgers niet worden afgerekend op onduidelijkheid, maar juist worden geholpen: “Pas als iedereen zich gemakkelijk aan de regels kan houden, is er sprake van een goed systeem”.
Ook schrijver Merel van Rooy, bekend van het boek De Boetefabriek, uit stevige kritiek op de vorm van e-tol bij de Blankenburgtunnel. “Als er zóveel aanmaningen uitgaan, dan is er toch ook ergens in dat systeem iets niet goed afgesteld. Een tolweg moet betaald worden van de tol en niet van betalingsherinneringen of boetes”. Volgens Van Rooy heeft Nederland “een traditie met verdienen via boetes en betalingsherinnering”. In haar onderzoek naar het incassosysteem rond verkeersboetes zag Van Rooy al eerder hoe burgers vastliepen in een geautomatiseerd regime: bijna 100.000 mensen werden gegijzeld omdat zij boetes niet konden betalen, waarna de schuld gewoon bleef bestaan. “Daarom strijd ik voor een menselijker systeem”. De huidige e-tol bij de Blankenburgtunnel is dat volgens haar niet. “Het wrange is dat de inkomsten van boetes en aanmaningen hoger zijn dan de tolinkomsten”. De A24 is in haar ogen dan ook geen echte tolweg meer: “Maar eerder een boeteweg of een betalingsherinneringsweg”.
De RDW herkent zich niet in de kritiek. “Bijna 80 procent van de ritten wordt automatisch betaald”, zeggen zij in een reactie. “Het hoge aantal betalingsherinneringen duidt niet op onbekendheid met e-tol, maar op mensen die pas na een herinnering betalen”. Tolpoortjes zijn volgens hen niet mogelijk bij deze tunnel en zouden ook de doorstroming belemmeren.