“Ongelooflijk” en “ongekend”. Zo bestempelen analisten de negatieve Amerikaanse olieprijs. Het nooit eerder voorgekomen diepterecord betekent dat de koper van olie momenteel geld toe krijgt. In het geval van een vat ruwe WTI olie uit mei op sommige momenten zelfs 40 dollar. “Wat merken wij hiervan in Nederland?”, vragen mensen zich af op sociale media. Kunnen wij hier straks gratis tanken aan de pomp?
Hans van Cleef, energie-econoom bij ABN Amro, moet erom lachen. “Was dat maar waar”, zegt hij. “Maar nee, dat gaat niet gebeuren”. Een paar centen. Dat is wat de negatieve olieprijs ons momenteel kan schelen, zegt hij. “Dit zorgt voor druk op de prijs. Maar benzineprijs is al relatief goedkoop. En je hebt er niet zoveel aan, want wij zitten als het goed is met z’n allen thuis”.
In Amerika zal de prijs aan de pomp sterker dalen. Dat heeft te maken met 2 dingen: 1) de prijs van de olie die nu is gekelderd heeft betrekking op de Amerikaanse variant en 2) de benzine wordt in de Verenigde Staten niet belast met hoge accijnzen en BTW. De situatie is dus heel anders dan in Nederland. “De benzineprijs bestaat bij ons voor meer dan 1 euro uit BTW en accijnzen. Dus al zou de prijs van ‘onze’ Brent olie naar nul gaan, dan nog kom je niet veel lager uit”, zegt Van Cleef. Brent olie daalt ook al een tijd vanwege de uitvallende vraag, maar schommelt momenteel rond de 20 dollar per vat.
Dat de prijs van Amerikaanse olie zo kon zakken, heeft volgens analisten te maken met 2 dingen: 1) de afnemende vraag naar olie door de corona crisis en 2) een wat technisch verhaal over levercontracten. Door de beperkende maatregelen rondom corona wordt er wereldwijd fors minder gereden en gevlogen. Met een derde om precies te zijn. En dat heeft impact op de vraag naar olie. Want niet rijden of vliegen, is niet tanken. Olieproducenten zitten daardoor al maandenlang met de handen in het haar: de vraag naar de grondstof neemt af en de prijs keldert. Maar snel de productie stopzetten kan de olievelden beschadigen. En wat doe je met je olie als niemand het wil kopen?
Nu is de handel in olie niet puur een kwestie van oppompen en direct verkopen. Er zitten allerlei handelaren tussen en er zijn kort- en langlopende oliecontracten waarmee die verkoop wordt gereguleerd. Die contracten hebben er in dit geval voor gezorgd dat de Amerikaanse olie negatief geprijsd is. Elk contract heeft namelijk een termijn waarop het afloopt, vaak richting het einde van de maand. In het geval van de ‘mei vaten’ was er voor de uiterste handelsdatum te weinig belangstelling. Omdat iemand aan het eind van de rit van de olie af moet, geeft een handelaar er uiteindelijk dus geld op toe. “Ze moesten af van die ellende”, zegt analist Jos Versteeg. “En dus is dat vat olie cadeau gedaan”.
Waar analisten tot voor kort zeiden dat de olieprijs nooit negatief kon worden, is dat nu wel gebeurd. Hoewel stabieler, heeft de prijs van Brent olie ook last van de onrust op de Amerikaanse markt. Is dat reden om aan te nemen dat ‘onze’ variant ook zo zwaar gaat kelderen? “Die kans lijkt me heel klein, maar ja: de situatie in de Verenigde Staten had ik ook niet voorzien”, aldus Versteeg.
Tot nu toe valt het effect op andere energieprijzen flink mee, zegt Van Cleef. De olieprijs hangt namelijk niet direct samen met gasprijzen; de grondstof waarmee veel Nederlanders hun woning verwarmen. Wel trekt Van Cleef een parallel tussen de crisis op de oliemarkt en de soms negatieve elektriciteitsprijs, die wij voor het eerst in maart in Nederland zagen. “Op zondagen, als de zon schijnt en de wind waait, is er veel duurzame energie”, zegt Van Cleef. “Dat aangevuld met de al lage gasprijs maakt dat huishoudens een lage en soms zelfs negatieve prijs hebben”. Er is op zo’n moment een groot aanbod van duurzame energie, net als dat er nu veel olie in de wereld is. Duurzame energie is daarnaast net als olie slecht op te slaan. Van Cleef: “Alleen bij elektriciteit vinden we die fluctuatie minder gek en spannend. Maar het gebeurt dus al wel”.