Het zijn rare jongens, daar in Brussel. Althans, de leden van de Europese Commissie. Die proberen op dit moment te definiëren wat een auto ‘Europees’ maakt. En het kan zo maar zijn dat een model dat in China is ontworpen en waarvan de verkoopwinsten naar een bankrekening in dit land worden overgemaakt, bij assemblage in de Europese Unie wél in aanmerking komt voor het ‘Made in Europe’ label, ondanks dat veel onderdelen vanuit China worden aangevoerd. Maar een Renault Clio, overduidelijk een Europees product, krijgt dit predicaat mogelijk niet. Want dat model loopt in Turkije van de band.
De Ford Transit is een ander voorbeeld. Deze lichte bedrijfswagen, die deels in het Verenigd Koninkrijk en Duitsland is ontworpen, grotendeels is uitgerust met Europese onderdelen, maar in Turkije wordt geassembleerd, zou in de toekomst mogelijk niet in aanmerking komen voor het ‘Made in Europe’ label. Maar auto’s van Chinese merken die in de Europese Unie worden geproduceerd, zouden daarentegen onder bepaalde voorwaarden wel van dit label kunnen profiteren. Deze paradoxale situatie legt de richtingloosheid van de Europese Unie bloot. Maar een verrassing kan dat niet zijn, aangezien men in Brussel, met bemoeienis vanuit Parijs en Berlijn, al bijna 5 jaar aan het stechelen is wie namens de EU als gezant voor Oekraïne mag optreden.
De Ford Transit is een van de populairste bedrijfswagens in Europa. Toch dreigt dit voertuig uitgesloten te worden van het toekomstige ‘Made in Europe’ programma, dat is ontworpen om de Europese autoproductie te stimuleren en om fabrikanten met hun hoofdkantoor in de EU sterker te laten staan in de concurrentiestrijd met producenten die hun zetel elders (lees: China) hebben. De reden? De eindassemblage van de Ford (en die van de Renault Clio) vindt plaats in Turkije, een land dat geen lid is van de Europese Unie. Jim Baumbick, president van Ford Europa, hekelt deze situatie en betoogt dat een dergelijke uitsluiting averechts zou kunnen werken voor de auto-industrie die Brussel juist probeert te beschermen.
Het voorbeeld is bijzonder treffend. Volgens Ford is de Transit ontworpen en ontwikkeld door Britse en Duitse teams. Meer dan 50 procent van de onderdelen is afkomstig van leveranciers in de Europese Unie, en nog eens 30 procent komt uit het Verenigd Koninkrijk en Turkije. De assemblage locatie zou echter voldoende kunnen zijn om het voertuig bepaalde voordelen te ontnemen die Brussel voor ogen heeft. Een auto van een Chinees merk die in de EU wordt geproduceerd, zou daarentegen wel in aanmerking kunnen komen, mits deze voldoet aan de eisen voor lokaal geproduceerde onderdelen. Want ‘Made in Europe’ gaat niet over de nationaliteit van de fabrikant, maar over de industriële oorsprong van het voertuig.
Maar het is nog steeds belangrijk om te begrijpen wat deze Europese voorkeur precies inhoudt. Het project, dat in maart 2026 door de Europese Commissie werd gepresenteerd als onderdeel van de Industrial Accelerator Act, heeft met name tot doel bepaalde publieke subsidies en overheidscontracten te reserveren voor voertuigen die voldoen aan criteria voor lokale productie. Er wordt gesproken over een drempel van 70 procent aan Europese onderdelen, naast assemblage-eisen. Dit is echter geen verbod op de import van voertuigen die niet aan deze criteria voldoen, noch een automatisch commercieel label voor alle auto’s die op het continent worden geassembleerd (waarbij dus 30 procent van de onderdelen uit bijvoorbeeld China mogen worden aangevoerd). De definitieve criteria moeten nog worden vastgesteld.
Dit is een van de belangrijkste weeffouten van het ‘Made in Europe’ plan. In oktober bereikten Frankrijk en Duitsland een akkoord over de reikwijdte van de EU-preferentie. Terwijl Parijs aanvankelijk een aanpak bepleitte die zich richtte op de 27 lidstaten, wilde Berlijn bepaalde handelspartners erbij betrekken. Het compromis omvat met name het Verenigd Koninkrijk. Deze overeenkomst blijft echter puur politiek van aard: het is geen besluit dat van toepassing is op de hele Unie. De andere lidstaten moeten er nog over stemmen en de bepalingen moeten in de Europese tekst worden opgenomen.
Precies daarom hebben de Europese Vereniging van Automobiel Fabrikanten (ACEA) en haar Britse tegenhanger, de Society of Motor Manufacturers and Traders (SMMT), een nieuwe waarschuwing afgegeven over dit onderwerp in aanloop naar de top van de Europese Unie met het Verenigd Koninkrijk op 20 november. De 2 organisaties pleiten voor expliciete erkenning van voertuigen, onderdelen en accu’s die in Groot-Brittannië worden geproduceerd. Ze wijzen erop dat de autohandel tussen de 2 partijen jaarlijks ongeveer 80 miljard euro bedraagt. De Frans-Duitse overeenkomst is daarom een stap voorwaarts voor Londen, maar nog geen garantie.
Turkije bevindt zich in een geheel andere situatie. Ondanks de douane-unie met de EU en haar belangrijke rol in de Europese auto-industrie, profiteert het land niet van dezelfde politieke openheid. Ankara verzoekt om in de regeling te worden opgenomen en benadrukt dat de gedeelde toeleveringsketens met de Unie volgens cijfers van de Turkse autoriteiten meer dan 250.000 Europese banen ondersteunen. Marokko, dat ook door Ford wordt genoemd, kampt met een vergelijkbare onzekerheid. Dat land produceert onder andere de Dacia Sandero en het micromobiel-trio Citroën Ami, Fiat Topolino en Opel Rocks. Het debat gaat daarom niet alleen over de geografische definitie van Europa, maar ook over de industriële partners die de Unie wil erkennen.
De meningsverschillen gaan verder dan alleen de kwestie van de grenzen. Ola Källenius, CEO van Mercedes-Benz, waarschuwde in oktober voor de economische gevolgen van te strenge eisen aan het lokale productie-aandeel. Moderne auto’s bevatten duizenden onderdelen uit talloze landen. Het opleggen van een snelle wisseling van leveranciers zou daarom de productiekosten kunnen verhogen, de marges van fabrikanten kunnen verlagen of de verkoopprijzen kunnen beïnvloeden. Omgekeerd zouden leveranciers binnen de EU kunnen profiteren van extra orders. ‘Made in Europe’ zet de verschillende spelers binnen dezelfde industrie, die niet allemaal dezelfde belangen hebben, dus soms tegen elkaar op.
Ook Toyota pleit voor een flexibelere aanpak. De Japanse fabrikant, die onder andere fabrieken heeft in Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Turkije (waar de C-HR van de band rolt), wil dat de regeling meer industriële partners erkent. Daarbij wordt ook Japan genoemd. Het bedrijf pleit ook voor een gefaseerde invoering van de nieuwe eisen. Al deze wensen illustreren de moeilijkheid om een ’Europese auto’ uitsluitend te definiëren op basis van de geografische herkomst.
Ford verwerpt het principe van Europese voorkeur echter niet. Jim Baumbick steunt het idee om Chinese en Europese fabrikanten een gelijk speelveld te bieden, met name door lokale productie te stimuleren. Zijn meningsverschil betreft de manier waarop dit bereikt moet worden. Hij is van mening dat het veranderen van de regels nadat er miljarden zijn geïnvesteerd in productiefaciliteiten en toeleveringsnetwerken bedrijven ervan zou kunnen weerhouden om verder te investeren. Dit standpunt komt overeen met dat van Renault’s topman, François Provost, die zoals gezegd de Clio in Turkije laat bouwen (dat was overigens min of meer op aandringen van de Franse regering, die vorig decennium had bedacht dat de nationale autoproductie ‘elektrisch’ diende te worden, waarna Renault niet meer de moeite nam om te onderzoeken of de jongste Clio (die een benzinemotor heeft) ook in eigen land gebouwd zou kunnen worden).
Het antwoord op de vraag of een Chinese auto Europeser zou kunnen zijn dan een Ford Transit is dus in principe “ja”, maar niet simpelweg omdat deze uit een fabriek in de Europese Unie komt. Laten we het geval bekijken van een Chinees merk die een elektrische auto produceert in Hongarije of Spanje. Als de fabriek de vereiste industriële processen uitvoert en de leveranciers ervoor zorgen dat aan de vastgestelde Europese contentdrempel wordt voldaan, zou deze auto kunnen profiteren van de relevante stimuleringsmaatregelen. Omgekeerd zou een auto die simpelweg is geassembleerd uit onderdelen die voornamelijk uit China zijn geïmporteerd, niet noodzakelijkerwijs aan deze voorwaarden voldoen. Het feit dat het bedrijf in Chinees bezit is, is op zich niet voldoende om de Europese productie te diskwalificeren.
De ‘Transit-case’ illustreert de andere kant van het probleem. Zelfs met talrijke Europese leveranciers zou Ford benadeeld kunnen worden vanwege de fabriek in Turkije. Het is echter belangrijk om onderscheid te maken tussen de cijfers die de fabrikant verstrekt en de wettelijke criteria: een percentage onderdelen dat door Europese bedrijven wordt geleverd, komt niet noodzakelijkerwijs overeen met het aandeel Europese toegevoegde waarde dat wordt gebruikt bij de berekening van de subsidies. Dit voorbeeld toont vooral de beperkingen aan van een definitie gebaseerd op EU-grenzen, aangezien productieketens zich over een veel groter gebied uitstrekken.
Een andere kwestie bemoeilijkt de gesprekken met het Verenigd Koninkrijk. Vanaf 1 januari 2027 gelden strengere oorsprongsregels voor de handel in elektrische voertuigen tussen Londen en de Europese Unie. Volgens schattingen van ACEA en SMMT zou minder dan een kwart van de betreffende voertuigen aan de toekomstige criteria voldoen, waardoor een deel van de handel onderworpen zal worden aan invoerrechten van 10 procent. De 2 organisaties schatten de potentiële kosten voor 2027 alleen al op 1,8 miljard euro, in beide richtingen. Dit is echter een apart mechanisme van ‘Made in Europe’: deze douanerechten zouden niet rechtstreeks voortvloeien uit de nieuwe Europese preferentieregeling.
De top op 20 november in Brussel, in het hoofdkwartier van de Europese Raad, zou vooruitgang op deze gebieden mogelijk moeten maken, zonder ze per se op te lossen. De Industrial Accelerator Act moet nog zijn wetgevingsproces op Europees niveau doorlopen. Tot die tijd blijft de vraag: hoe kunnen we de productie binnen de Unie bevorderen zonder de fabrikanten te verzwakken die al lange tijd afhankelijk zijn van fabrieken en leveranciers buiten de EU-grenzen? Achter de ogenschijnlijk eenvoudige ‘Made in Europe’ formule moet Brussel bemiddelen tussen 2doelstellingen die niet altijd samenvallen: het versterken van de industriële autonomie en het behoud van de concurrentiekracht van de fabrikanten. De puzzel is nog lang niet opgelost!
