De doorbraak van de elektrische auto is een feit. En dat leidt ook tot problemen.

0

De RAI Vereniging en de Bovag verwachten dat er dit jaar 430.000 nieuwe personenauto’s op kenteken gezet zullen worden. Voor 2020 voorspellen de brancheorganisaties een lichte daling en worden er naar verwachting 425.000 exemplaren geregistreerd. Waarschijnlijk zal dan meer dan 10 procent van de verkopen gegenereerd worden door elektrische auto’s.

In november was de Tesla Model 3 de best verkochte auto van Nederland. Ook op jaarbasis zal de Amerikaanse elektrische sedan met deze titel aan de haal gaan. Dat komt omdat heel veel leaserijders nog willen kunnen profiteren van 4 procent bijtelling. Volgend jaar wordt dit percentage verdubbeld, maar ondanks deze stijging houden de RAI Vereniging en de Bovag rekening met een nóg hogere verkoop aan elektrische auto’s. Het ministerie van Financiën meldde eerder te rekenen op 30.000 tot 35.000 exemplaren. Mocht het werkelijke aantal veel hoger uitkomen, dan houdt de regering zich het recht voor om fiscale wijzigingen door te voeren. Beide brancheorganisaties zeggen daar bezorgd over te zijn, maar zij hebben wel vaker laten zien geen enkel oog te hebben voor het algemene belang, in dit geval een redelijk constant belastinginkomstenniveau.

Hoe dan ook, de veranderingen in de fiscale regels in de vorm van een verdubbeling van de bijtelling en een verlaging van het prijsplafond waarbij men voor het volledige voordeel in aanmerking komt, lijken elektrisch rijden niet minder aantrekkelijk te maken. Dat komt enerzijds doordat er steeds meer ‘betaalbare’ elektrische auto’s op de markt komen. Dat werkt erg vraagverhogend. Met name het goedkope stadswagen trio Seat Mii Electric, Skoda Citigo-e iV en Volkswagen e-Up, die ook beschikbaar zijn via private lease, kan de verkoop een impuls geven en een nieuwe categorie ‘kopers’ genereren. Anderzijds werken bedrijven en instellingen gestaag door aan verduurzaming en vergroening van hun wagenpark. Met zachte dwang wordt het personeel hierdoor in een (deels)elektrische auto geduwd.

Een niet onterecht vraag is of de verkopen van duurdere elektrische modellen zich in de toekomst zullen herstellen. Audi doet weliswaar momenteel prima zaken met de e-Tron (er zijn al 1.063 exemplaren op kenteken gezet en het contingent van de 50 Quattro instapversie, die in augustus debuteerde, was in korte tijd uitverkocht), maar de vraag naar de Tesla modellen S en X is ingestort. In 2018 waren zij samen na 11 maanden goed voor 6.389 registraties, maar dit jaar staat de teller pas op 561 eenheden. Een soortgelijk, zij het minder extreem, beeld zien wij bij de Jaguar I-Pace. Die ging vorig jaar in de periode januari t/m november 874 keer over de toonbank (waarvan 606 stuks in de laatste maand) en dit jaar slechts 341 keer (waarvan 88 exemplaren in november). Herstel van de verkopen wordt lastig omdat de verdubbeling van het bijtelling percentage juist bij dure elektrische auto’s stevig aantikt. De groei zal zich dan ook vooral voordoen in lagere prijssegmenten.

 

Niet achteroverleunen

De zonnige vooruitzichten van de RAI Vereniging en de Bovag voor de elektrische auto, is echter geen reden om achterover te leunen. Er zijn flinke investeringen nodig om de voorsprong op het gebied van emissievrij rijden te behouden. Nederland dreigt zijn positie als wereldwijde voorloper bij de verkoop van elektrische auto’s te verspelen en zelfs achterop te raken als de knip niet wordt getrokken voor de verbetering van de laadinfrastructuur. Dat stelt althans adviesbureau KPMG in een rapport.

Volgens Loek Kramer, partner en autospecialist bij KPMG, is onderschat hoe snel elektrisch rijden zou groeien. Daarom moet nu snel gehandeld worden om die verkoopstijging bij te benen. “De komende jaren neemt het aanbod enorm snel toe en het worden emissievrije auto’s beter bereikbaar voor de particulier en de zakelijk rijder. Dit betekent dat er meer vraag ontstaat naar elektrische voertuigen”. Om die groei op te vangen, zijn serieuze aanpassingen van het stroomnet nodig. En dat vergt enorme investeringen, zegt Kramer. “Er zijn nu al grote problemen bij het aansluiten van duurzame initiatieven als zonneparken en windmolens op het bestaande net. Met de groei van elektrisch rijden, zal er een grote piekbelasting ontstaan. Dat kan alleen als het elektriciteitsnet goed vernieuwt”.

 

Banenverlies in de auto-industrie

De vraagstijging bij elektrische auto’s is leuk, maar omdat de totale verkopen niet toenemen (dit jaar staat de registratieteller na 11 maanden op een min van 4,6 procent), leidt dit in andere marktsegmenten tot afzetproblemen. Zo viel de verkoop van Alfa Romeo in november met meer dan 60 procent terug. Het aantal niet-elektrische auto’s dat Jaguar vorige maand wist te slijten, is op 2 handen te tellen. Jeep verkocht geen enkel exemplaar van de Compass, Cherokee, Grand Cherokee of Wrangler. En zo kunnen wij nog wel even doorgaan. Ook de Duitse premium merken, die zich in het verleden nooit zorgen hebben hoeven te maken, zien de afzet van bepaalde modellen flink dalen. Zo is de vraag naar de nog tamelijk nieuwe Audi A6 dit jaar met bijna een derde gedaald. BMW levert globaal even veel in bij de wat oudere 5-serie. De verkoop van de Mercedes-Benz E klasse blijft bijna een kwart achter bij vorig jaar. In het volumesegment vallen eveneens rake klappen. Zo is de vraag naar de Ford Kuga gehalveerd en bereikt dit model strompelend de finish. Het is de vraag of de nieuwe editie, die leverbaar wordt in een stekker hybride uitvoering (dus zonder bijtelling voordeel) voor volledig herstel van de verkopen kan zorgen.

Het gevolg dat er in de auto-industrie momenteel niet duizenden banen verdwijnen, maar zelfs tienduizenden. Na de 9.500 arbeidsplaatsen die bij Audi komen te vervallen, de 5.000 bij Jaguar Land Rover, zeker 5.000 bij Ford in Europa, minstens 2.600 bij toeleverancier Bosch en nog eens duizenden bij ZF en Continental, heeft Daimler als eerste in Europa de kaap van 10.000 verdwijnende arbeidsplaatsen gerond. De boosdoener is dus de elektrische auto. Die is niet goed voor het economische milieu, want hij deelt een dubbele klap uit aan de auto-industrie: aan de ene kant moeten de fabrikanten geld vrij maken om miljarden te kunnen investeren in de ontwikkeling van nieuwe / extra emissievrije personenwagens en aan de andere kant is er voor de productie van met name elektromotoren veel minder mensen nodig dan voor benzine of diesel blokken. Voorzitter Bernard Mattes van de Duitse autokoepel VDA voorspelt dat door de transitie naar elektrisch rijden zo’n 70.000 banen zullen verdwijnen. Dit betekent een inkrimping van de werkgelegenheid van 10 procent in de Duitse auto-industrie. Daimler spreekt in dit kader van “de grootste overgang in de geschiedenis van de auto-industrie”.

 

Duitsland

Voor werknemers in de auto-industrie is 2019 een van de slechtste jaren ooit. Door alle besparingsacties die autoconcerns dit jaar hebben aangekondigd, gaan volgens berekeningen van persbureau Bloomberg in totaal 80.000 arbeidsplaatsen verloren. De auto-industrie heeft te lijden onder handelsspanningen, waarbij importheffingen en andere barrières voor hogere kosten zorgen. Door de onzekerheid over de gevolgen van die conflicten wordt bovendien minder geïnvesteerd in nieuwe modellen. Volgens marktonderzoeker IHS Markit daalt het wereldwijde aantal geproduceerde auto’s met 6 procent tot 88,8 miljoen. Tegelijkertijd zien grote autoconcerns zich gedwongen grote sommen geld opzij te leggen voor investeringen in elektrische modellen. Om de winstgevendheid toch op peil te houden, zetten zij dus het mes in hun personeelsbestand.

De verkoop van nieuwe auto’s in Duitsland loopt volgend jaar terug. Dat voorspelt de Duitse vereniging van auto-importeurs VDIK. Het aantal registraties van nieuwe personenwagens komt in 2020 naar verwachting uit op 3,35 miljoen exemplaren, oftewel 6,2 procent minder dan dit jaar. Ook de markt voor bedrijfswagens krimpt, van 405.000 verkochte voertuigen dit jaar naar 375.000 in 2020. Elektrische auto’s vinden volgend jaar juist gretiger aftrek. VDIK verwacht dat minstens 160.000 nieuwe elektrische auto’s worden verkocht, oftewel 60 procent meer dan in heel 2019.

 

Rest van Europa

Als hoogste boom van de Europese auto-industrie, vangt Duitsland de meeste wind, maar ook elders zal er gesaneerd moeten worden. Renault liet al voorzichtig doorschemeren dat er misschien nagedacht moet gaan worden aan inkrimping van het gamma. Terecht, want voor een opvolger van de slecht verkopende Scénic, Talisman en Espace valt waarschijnlijk geen businesscase meer te maken. Dat PSA het licht voor een opvolger voor de Insignia nog niet op groen heeft gezet, is veelzeggend. Deze speler ontkomt niet aan fabriekssluitingen zodra zij eenmaal met Fiat Chrysler Automobiles is gefuseerd. Tenminste, als zij de beloofde synergie effecten en kostenbesparingen wil kunnen realiseren. Het is leuk dat Mini weer met een echte ‘mini auto’ komt, maar dat model zal in China gebouwd gaan worden en dit betekent onherroepelijk tot minder vraag naar de auto’s die in Oxford en Born gebouwd worden.

 

China zet de toon

Minder investeren in elektrische auto’s zodat er meer banen behouden kunnen worden, is geen optie. Dat zien wij aan de sterk gedaalde verkopen van merken die geen emissieloze personenwagen in hun gamma hebben. Bovendien is China, het land met de grootste afzetmarkt voor auto’s, vastberaden om haar wagenpark flink schoner te maken. In 2025 moet een kwart van de auto’s een vorm van alternatieve (elektrische) aandrijving hebben. Ter vergelijking: vorig jaar was nog geen 5 procent van de verkochte personenwagens in China een zogeheten NEV (New Energy Vehicle). Er zal dus een enorme inhaalslag gemaakt moeten worden. Volkswagen kan dus niet anders dan miljarden vrij maken voor de investering in elektrische auto’s voor de Chinese markt, tenminste als zij haar sterke positie niet wil verspelen. En dat geldt ook voor Audi, BMW en Daimler die eveneens in het Aziatische land uitstekend zaken doen. Deze ontwikkeling legt ook de Achilleshiel van PSA bloot want die heeft tot nu toe alleen geïnvesteerd in elektrische auto’s voor het B segment. Dat is een formaat dat de Chinese autoconsument niet blieft. Die wil minimaal een auto van Peugeot 308 / 3008 formaat, maar diens onderstel is niet geschikt voor volledige elektrificatie. Fusiepartner Fiat Chrysler Automobiles staat op het gebied van emissievrije aandrijftechniek met lege handen en heeft dus niks te bieden.

 

België

Er zijn meer landen met ambitieuze plannen op het gebied van vergroening van het wagenpark. Zoals onze zuiderburen. België zit momenteel middenin de formatie fase en de kans is groot dat het land een ‘knetter linkse’ regering krijgt. Als het aan de socialistische formateur Paul Magnette ligt, worden er over maximaal 4 jaar geen leasewagens meer op kenteken gezet die nog CO2 uitstoten. Ook stekker hybride modellen zijn uit den boze. Nieuwe leasecontracten zouden tot de transitie volledig is voltooid slechts een beperkte duur mogen hebben.

Maar of deze linkse droom realiteit kan worden, is twijfelachtig. Er is namelijk berekend dat als iedereen in België elektrisch gaat rijden, er 8 (!) extra kerncentrales nodig zijn. En als die allemaal even onbetrouwbaar zijn als het exemplaar in Doel, dan betekent dat spannende tijden voor Nederlanders die in de grensstreek wonen. België is totaal niet voorbereid op de transitie naar elektrisch rijden omdat er nu al elk jaar in de winter gewaarschuwd wordt voor stroomtekorten. Verantwoordelijken hebben de afschakel plannen onder hun kussen liggen voor het geval zich er een calamiteit voordoet. Nieuwe verbruikspieken kan België daarom missen als kiespijn. Hoe die 8 kerncentrales verkocht moeten gaan worden aan de linkse kiezer die heel erg tegen deze vorm van stroomopwekking is, is een raadsel.

Als alle auto’s van de zaak die in België rondrijden (het gaat om meer dan 1 miljoen exemplaren) elektrisch moeten worden, dan vergt dat dus honderden miljoenen of mogelijk zelfs miljarden euro’s aan investeringen in het elektriciteitsnetwerk. “Dan gaan wij heel veel koper in de grond moeten steken”, aldus directeur Pieterjan Renier van de toezichthouder op de Belgische elektriciteitsmarkt. Hij denkt dat verbruikspieken alleen vermeden kunnen worden als er gewerkt gaat worden met gevarieerde tarieven voor elektriciteit. Wie zijn auto bij thuiskomst (bijvoorbeeld om 18 uur) snel wil opladen, betaalt (veel) meer dan wie er voor kiest om ’s nachts het accupakket langzaam op krachten te laten komen. “Ik stel vast dat er enkele jaren geleden nog geen draagvlak was voor een dergelijke tariefhervorming, maar dat is er nu wel”, aldus Renier.

 

Frankrijk

Frankrijk ziet de bui boven met name Renault als gevolg van de transitie naar elektrisch rijden al hangen, en komt nu met een steunplan voor de nationale auto-industrie. Ook kunnen in 2020 toeleveranciers aanspraak maken op belastingvermindering en andere vormen van staatssteun om een naar verwachting erg moeilijk jaar te overbruggen. Met het plan speelt de Franse minister van Financiën en Economische Zaken, Bruno le Maire, in op de verwachte vraagdaling naar conventioneel aangedreven auto’s. Bij Renault en PSA wordt weliswaar hard gewerkt aan nieuwe / extra elektrische personenwagens, maar Citroën zal het in 2020 nog grotendeels zonder moeten doen. En Renault heeft haar emissievrije cross-over voor het C segment pas een jaar later klaar.

De bewindsman heeft daarom 2 fondsen van elk 25 miljoen euro ingesteld waar leveranciers van de autofabrikanten een beroep op kunnen doen. Het geld komt uit de malus voor vervuilende auto’s. Het huidige plafond bij de heffing voor modellen die meer dan 175 gram CO2 per km uitstoten, wordt per 1 januari opgeheven. Eén van de fondsen is bedoeld om de diversificatie en omschakeling naar elektrificatie van voertuigen te stimuleren. Het tweede is bestemd voor bedrijven die door de transitie in financiële problemen dreigen te komen. “Wij moeten deze zaken per direct het hoofd bieden omdat Frankrijk anders haar productiebasis dreigt te verliezen”, aldus Le Maire.

Luc Chatel, voormalig minister van Sociale Zaken en tegenwoordig voorzitter van het Platform voor de autosector PFA, schat dat er in Frankrijk 15.000 banen in de auto-industrie op de tocht staan. Hij wijst er op dat Frankrijk qua productie in Europa sinds de financiële crisis van de tweede naar de vijfde plaats is gezakt. Le Maire gaat met het oog hierop kijken welke maatregelen nodig zijn om de productie van bepaalde modellen terug te halen naar Frankrijk. Met name B segment auto’s zoals de Citroën C3 Aircross, Peugeot 208 en Renault Captur worden elders gebouwd. De Franse minister benadrukt daarnaast een groot voorstander te zijn van een fusie tussen PSA en Fiat Chrysler Automobiles. Ook zou hij graag zien dat de alliantie van Renault met Nissan en Mitsubishi weer vleugels krijgt. “Deze 2 combinaties maken het mogelijk dat Frankrijk 2 van de 5 grootste autofabrikanten ter wereld telt”.

 

Tesla

Lachende derde is vooralsnog Tesla, dat vorige maand aankondigde haar Europese fabriek in de regio Berlijn te zullen bouwen. De plaatselijke politiek is daar erg blij mee, want die denkt dat er in het kielzog van de Amerikaanse specialist in elektrische auto’s diverse toeleveranciers zullen volgen. Daarmee kan het banenverlies bij de traditionele Duitse fabrikanten worden gecompenseerd, al is Brandenburg niet de Duitse deelstaat waar de hardste klappen zullen vallen.

Tesla lacht ook omdat de Model 3 op maat gesneden lijkt te zijn voor Europa. Van deze elektrische auto zullen dit jaar een recordaantal exemplaren worden afgeleverd. Tesla gaat dit jaar 28.000 exemplaren van de Model 3 in ons land afleveren. Daarvan zijn er al 17.871 stuks op naam gezet. De rest is per schip onderweg naar de haven van Zeebrugge.

Tesla denkt opnieuw een verkoopklapper te kunnen maken zodra Model Y leverbaar wordt; een cross-over afgeleide van de Model 3. Topman Elon Musk maakt haast met de introductie, zo laten toeleveranciers weten. Uit hun informatie kan worden afgeleid dat de Model Y volgend jaar al op de weg verschijnt. Eerder liet Musk al weten dat de ontwikkeling van deze cross-over voor ligt op schema. Inmiddels hebben Taiwanese toeleveranciers van Tesla te horen gekregen dat zij sneller dan gepland moeten gaan leveren. Het gaat hierbij met name om onderdelen voor de Model Y.

Aanvankelijk zouden de orderboeken pas in de zomer van 2020 open gaan, maar het lijkt er nu op dat de cross-over al in het eerste kwartaal besteld zal kunnen worden. Musk wil de massaproductie van de Model Y een half jaar eerder dan gepland opstarten. Deze Tesla gaat ook in Duitsland gebouwd worden. Met een versnelde marktintroductie wil Musk de Ford Mustang Mach-E de pas afsnijden. Tesla verwacht dat de Model Y minimaal 2 keer zo goed gaat verkopen als de Model 3. Musk heeft Ford wel gefeliciteerd met de Mustang Mach-E. Deze cross-over vertoont weliswaar nogal wat gelijkenissen met het repertoire van Tesla (zoals een kofferruimte voorin en ontgrendeling via de telefoon), maar dat vindt Musk geen probleem. Op Twitter liet hij weten: “Gefeliciteerd met de Mach-E! Duurzame / elektrische personenwagens zijn de toekomst! Deze auto van Ford zal andere autobouwers stimuleren om ook emissievrije modellen te introduceren”.

 

Volkswagen

Op zijn beurt kan Musk op lovende woorden van Herbert Diess rekenen, de CEO van Volkswagen. Die is dikke maatjes aan het worden is met Tesla oprichter. Diess zei onlangs in een telefoongesprek met investeerders en analisten: “Tesla is waarschijnlijk op zoek naar een milieu en infrastructuur om auto’s van hoge kwaliteit te produceren, en dat is veel meer het geval hier in Duitsland dan aan de Amerikaanse westkust”.

Volkswagen voert dit jaar haar investeringen in nieuwe technologieën als elektrisch rijden stevig op. In de komende 5 jaar wil de onderneming 60 miljard euro aan innovaties uitgeven, oftewel 40 procent meer dan eerdere was gepland. Alleen al aan elektrificatie bedragen de investeringen van Volkswagen 33 miljard euro. Modellen met een stekker hybride aandrijflijn worden daarbij niet vergeten. Tegen 2029 wil het Volkswagen concern 75 elektrische modellen in de showroom hebben staan en 60 stekker hybride voertuigen. Om de investeringen te kunnen financieren, wil het bedrijf meer profiteren van schaalvoordelen. In het licht van de verslechterende economische situatie, maakt de automaker ook werk van het verhogen van de productiviteit en kostenefficiëntie.

 

Elektrische auto’s worden steeds goedkoper

Toch lijkt Volkswagen met haar miljarden aan investeringen in elektrische auto’s op het juiste paard te wedden, want de transitie lijkt steeds sneller te gaan. Dat komt ook doordat de kostprijs van accu’s, die de afgelopen jaren al flink daalde, in de toekomst nog verder omlaag zal gaan, zo voorspelt onderzoeksbureau Bloomberg New Energy Finance (BNEF).

Er werd onderzoek gedaan naar de prijzen van accu’s door de jaren heen. In 2010 kostte een exemplaar nog 1.100 dollar per kWh. Om te weten wat zoiets in de praktijk betekent is het goed te weten dat een doorsnee elektrische auto tegenwoordig al gauw zo’n 50 kWh onder de vloer heeft liggen. Gelukkig is die prijs inmiddels flink gedaald, naar 156 dollar per kWh, zo heeft BNEF berekend in haar zogeheten Battery Price Survey. Deze aanzienlijke kostenreductie is het gevolg van onder meer ordervolumestijging, die op zijn beurt weer het resultaat is van de groeiende vraag naar elektrische auto’s en de opkomst van kathodes met een hogere energiedichtheid.

Efficiëntere accuconstructies, veranderingen in de aanvoerlijnen en lagere productiekosten laten in de komende jaren de prijs per kWh verder dalen, zo verwacht BNEF. In 2024, wanneer de wereldvraag de 2TWh (2 miljard kWh) heeft overschreden, duikt de prijs per kWh onder de 100 dollar, naar 90 euro. Dit is volgens BNEF het break even punt waarop elektrische auto’s het prijsniveau bereiken van personenwagens met een verbrandingsmotor.

Door de toename van specifieke platforms voor elektrische auto’s, vaak voor meerdere merkenclusters (denk aan de aangekondigde samenwerking tussen Volkswagen en Ford op dit gebied), worden ook de accupakketten steeds meer modulair en gestandaardiseerd, zo voorziet BNEF, wat ook weer leidt tot een lagere kostprijs. In de tweede helft van de jaren twintig duwt vooral de hogere energiedichtheid dankzij betere materialen als siliconen en lithium anodes de prijzen van accu’s verder omlaag. BMW voorspelde onlangs dat de energie dichtheid van haar accu’s tegen 2030 verdubbeld zal zijn.

 

Reageren is niet mogelijk.