In Duitsland is de discussie weer opgelaaid of de overheid een groot belang moet houden in Volkswagen. Aanleiding is de recente onthulling van het kartelschandaal waar de autofabrikant bij betrokken is. Daarmee is voor Christian Lindner, de fractievoorzitter van de liberale FDP, de maat vol: hij wil dat de overheid zich volledig uit Volkswagen terugtrekt.
Lindner krijgt steun van brancheanalisten uit binnen & buitenland, maar andere politieke partijen liggen dwars. Dat is niet verwonderlijk. De SPD zit diep in de auto-industrie en leverde in de vorm van Stephan Weil de minister-president van de deelstaat Nedersaksen. Die is met 11,8 procent de op één na grootste aandeelhouder van Volkswagen en beschikt over vetorecht. De belangenvereniging van de Duitse auto-industrie, de VDA, wordt geleid door Matthias Wissmann, in de jaren negentig minister van Verkeer voor de CDU en een goede vriend van Angela Merkel. Zelfs van de Groenen heeft Volkswagen weinig te vrezen. De machtigste politicus van deze partij, Winfried Kretschmann, rijdt in een auto van dochtermerk Porsche.
Enkele weken geleden kwamen Duitse media met het bericht dat Volkswagen jarenlang afspraken heeft gemaakt over onder meer prijzen met andere Duitse autofabrikanten. In de Verenigde Staten en in Brussel wordt momenteel onderzoek gedaan naar deze mogelijke kartelvorming. Het is het tweede grote schandaal waarbij Volkswagen betroffen is. De autobouwer uit Wolfsburg veroorzaakte 2 jaar geleden al een rel toen bleek dat er op grote schaal gesjoemeld werd met dieselmotoren.
“Ik vind dat in Duitsland economie en politiek te sterk vervlochten zijn”, aldus Lindner in een interview met de Duitse zakenkrant Handelsblatt. Volgens hem is de vinger die de deelstaat Nedersaksen bij Volkswagen in de pap heeft “niet meer van deze tijd”. Hij pleit er dus voor dat het belang van de hand gedaan wordt. De 7,7 miljard euro die dit kan opleveren zou vervolgens besteed kunnen worden aan verbetering van de infrastructuur en het openbaar vervoer. Dat haalt direct de druk van de milieudiscussie in Duitsland.
Volkswagen was tot eind 1960 een staatsbedrijf. Daarna werd het een naamloze vennootschap met aandeelhouders, waaronder de deelstaat Nedersaksen. Die heeft naast 11,8 procent van het aandelenkapitaal 20 procent van het stemrecht tijdens aandeelhoudersvergaderingen. Theoretisch een minderheidsaandeel dus, maar Volkswagen heeft een voor Duitsland heel bijzondere eigendomsstructuur: in de speciale, zogeheten ‘Volkswagen Gesetz’ is vastgelegd dat altijd meer dan 80 procent van de aandeelhouders akkoord moet gaan met strategische beslissingen van de fabrikant. Daarmee zit Nedersaksen de facto op rozen: de deelstaat heeft een vetorecht: alle andere aandeelhouders zijn afhankelijk van het standpunt dat de regering van Nedersaksen inneemt.
Schouder aan schouder met de concerntopman van Volkswagen: Stephan Weil
Dat hoeft bij een onafhankelijke, kritische koers van de deelstaat geen probleem te zijn. Maar de minister-president van Nedersaksen, Stephan Weil, kwam afgelopen weekend negatief in het nieuws met het bericht dat hij aan de leiband van Volkswagen loopt. In oktober 2015 liet hij zijn regeringsverklaring vooraf lezen door het autoconcern. Dat was enkele weken na de uitbraak van het dieselschandaal. Op aandringen van Volkswagen zouden toen enkele kritische noten over de door Volkswagen veroorzaakte affaire zijn geschrapt. Vervolgens las Weil de aangepaste regeringsverklaring voor in het parlement van Hannover.
De invloed die Volkswagen achter de schermen op de Duitse politiek heeft, is ruimschoots genoeg om buiten Duitsland de wenkbrauwen te doen fronsen. Maar ook bij veel Duitsers doet het slaafse gedrag van Weil de haren te berge rijzen. Toch zitten de grote politieke partijen in Duitsland niet te wachten op privatisering. De kandidaat-bondskanselier van de SPD, Martin Schulz, stelde deze week in een interview dat de overheidsbemoeienis “de deelstaat Nedersaksen noch Volkswagen heeft geschaad”. Angela Merkel (CDU) heeft, met het oog op de verkiezingen volgende maand, ook geen zin in ‘gedoe’. Zij zit lastige kwesties liever uit.
Laat zich graag influisteren door de Volkswagen merkchef: Angela Merkel
Een gedwongen verkoop van het belang dat de deelstaat in Volkswagen heeft, zou tot veel onrust bij het personeel van de autofabrikant leiden. Het concern heeft 6 fabrieken in Nedersaksen, waar in totaal 120.000 mensen werken. Zoveel kiezers moet je niet tegen je in het harnas jagen. Dat weet Weil ook. Dus hij vindt alles best wat Volkswagen doet, en heeft er geen enkel probleem mee als zijn politieke speeches in Wolfsburg herschreven worden, zo lang die 120.000 banen maar niet in gevaar komen. Volkswagen is zich goed bewust van haar macht en heeft de deelstaat in een houdgreep. Met als gevolg dat de deelstaat vaak instemt met de plannen van het bedrijf, en andere aandeelhouders niks in de melk te brokkelen hebben.
Volkswagen heeft dus weinig te duchten van de Duitse politiek, maar de Europese Unie kan wel voor problemen gaan zorgen. Als het bestaan van het kartel wordt bewezen, dan zal Brussel de druk op Berlijn kunnen opvoeren om de ‘Volkswagen Gesetz’ af te schaffen. De Europese Commissie stapte in 2007 al naar de rechter omdat de wet in zou druisen tegen het vrije Europese kapitaalverkeer. Daarop werd de bepaling verwijderd dat een aandeelhouder van Volkswagen nooit meer dan 20 procent van de aandelen mag hebben. Het jongste schandaal rond Volkswagen kan er toe leiden dat Brussel gaat eisen dat ‘Wolfsburg’ nu eindelijk eens een normaal bedrijf wordt. Met de bijbehorende ethische normen.