De hechtenis van Renault topman Carlos Ghosn is met 10 dagen verlengd. De CEO van de Franse autofabrikant Renault en voorzitter van de alliantie met de Japanse autobouwers Nissan en Mitsubishi wordt er van verdacht gesjoemeld te hebben met zijn belastingaangifte.
De verdenkingen richten zich op de periode juni 2011 t/m juni 2015. Ghosn zou toen tot 5 keer toe te weinig geld hebben aangegeven bij de fiscus. Hij heeft een totaalbedrag van 4,9 miljard yen (37 miljoen euro) hebben opgegeven, in plaats van de 10 miljard yen die hij daadwerkelijk verdiend had. Ghosn is daarom gearresteerd op verdenking van het overtreden van de financiële wetgeving in Japan.
Ondanks alle commotie blijft de 64-jarige Ghosn voorlopig wel CEO van Renault. Nissan daarentegen kondigde al hem uit zijn functie te willen ontslaan. De Japanse autofabrikant lijkt nu een stok gevonden te hebben om de hond (lees: Ghosn) mee te slaan. De topman werkte voor zijn arrestatie aan een fusie tussen Renault en Nissan. Het bestuur van de Japanse autofabrikant was tegen dit plan en zocht naar manieren om het te stoppen. Die lijkt Nissan nu gevonden te hebben. De vraag is echter of het ontslag van Ghosn voldoende zal zijn om de beoogde fusie te voorkomen. Renault bezit 43 procent van Nissan en heeft daarmee een controlerend belang in de collega. De Japanners hebben op hun beurt 15 procent van het Franse concern in handen, maar daarbij gaat het om aandelen zonder stemrecht.
Ghosn zal nu nog niet worden ontslagen als topman van Renault. Dit neemt niet weg dat de autofabrikant op het punt staat om hem op tijdelijke basis te vervangen door operationeel directeur Thierry Bolloré. Die zou de steun hebben van de Franse overheid die een belang van 15 procent heeft in Renault. Naar verwachting zal bestuurslid Philippe Lagayette dan worden benoemd tot voorzitter van het bedrijf. De Franse minister van Financiën Bruno Le Maire verklaarde eerder dat Ghosn vanwege de belastingfraude niet langer de topman van Renault kan zijn en drong bij het bedrijf aan snel een vervanger te benoemen.
De vermeende fraude door Ghosn kwam volgens Nissan aan het licht na een maandenlang intern onderzoek, dat was gestart op basis van een melding van een klokkenluider. Naast gesjoemel met financiële gegevens wordt hij ook verdacht van misbruik van bedrijfsbezittingen. Mitsubishi pleit ook voor het aan de kant schuiven van Ghosn. Deze alliantiepartner zegt bij de Raad van Bestuur een voorstel in te zullen dienen om hem het voorzitterschap af te nemen. Uiteraard zal dit ook consequenties hebben voor de CEO functies die Ghosn op papier nog bekleedt.
De Raad van Bestuur van Renault stelt dat het op dit moment onmogelijk is om op de inhoud van de Japanse aanklachten aan het adres van Ghosn in te gaan. Daarom richt zij zich op de positie van de Franse autofabrikant zelf. Daarin blijft Ghosn nadrukkelijk aan als CEO, ondanks dat de CEO taken tijdelijk opgepakt worden door operationeel directeur Thierry Bolloré. Hij krijgt, voor zolang het duurt, dezelfde macht als Ghosn. Gedurende deze interim-periode komt de Raad van Bestuur onder voorzitter Philippe Lagayette regelmatig bijeen om “het belang van Renault en de alliantie” te beschermen. Mede daarom vraagt zij aan alliantiepartner Nissan om zo transparant mogelijk te zijn en alle uitkomsten van het onderzoek naar de hoogste baas binnen de alliantie te delen.
Terwijl de schok over de arrestatie van Ghosn doordreunt, wordt meer bekend over de feiten waarvan hij wordt beschuldigd. Ook Nederland speelt in de vermeende fraude een rol. Bij de jachthavens in Amsterdam Zuid ligt op een schiereiland een bescheiden kantoor van de alliantie tussen Renault, Nissan en Mitsubishi, waarvan Ghosn tevens topman is. De Frans/Japanse autogroep, goed voor jaarlijks bijna 11 miljoen verkopen, is hier om fiscale redenen gevestigd. Nissan zou “enorme bedragen” betaald hebben voor huisvesting van Ghosn in Amsterdam, Rio de Janeiro, Beiroet en Parijs, zonder dat daar een zakelijke reden voor was. De topman betaalde zelf niets voor de panden. Ghosn zou daarnaast vanuit het Nederlandse kantoor 100 miljoen yen (780.000 euro) hebben ontvangen zonder dat hij deze inkomsten rapporteerde. Ook liet hij Nissan opdraaien voor honderdduizenden euro’s aan kosten voor familievakanties.
Het is duidelijk dat door de arrestatie van Ghosn de alliantie van Renault met de Japanners op losse schroeven is komen te staan. Hij was de verbindende factor tussen de Franse autofabrikant enerzijds en Nissan plus Mitsubishi anderzijds. Als Ghosn door het justitieel onderzoek dat naar hem is gestart niet kan terugkeren als topman bij de 3 concerns, dan kan dat het einde betekenen van de alliantie in de huidige vorm. Dat zou een groot verlies zijn omdat de samenwerking voor alle partijen vruchtbaar was.
De auto-industrie moet wereldwijd miljarden euro’s investeren. Alle grote fabrikanten staan voor de uitdaging om snel om te schakelen op elektrisch en, iets minder urgent, autonoom rijden. De transitie naar emissieloos vervoer is onvermijdelijk om te voldoen aan de strenger wordende uitstoot & klimaatnormen. Ook de eisen van de consument maken dit noodzakelijk. Het is dan niet handig om op zo’n moment op te splitsen en alleen door te gaan. En toch zou dat zou dat zomaar bij Renault en Nissan – Mitsubushi kunnen gebeuren.
Ghosn was de architect van de innige samenwerking tussen Renault en Nissan, die inmiddels 19 jaar oud is en waarbij het beduidend kleinere Mitsubishi zich in 2016 uit financiële noodzaak aansloot. Hij was de verbindende factor tussen de 3 ondernemingen uit 2 hoeken van de wereld. Dat Ghosn niet alleen een Frans, maar ook een Braziliaans paspoort had, hielp daarbij. Hij was daarmee een ‘man van de wereld’ die boven de partijen kon staan. Het is niet waarschijnlijk dat de 3 concerns een bestuurder kunnen vinden die de alliantie kan leiden zoals Ghosn dat deed. Daarvoor was de in Brazilië geboren Fransman met Libanese wortels te uitzonderlijk.
“Hij is een uniek figuur in de auto-industrie”, aldus Max Erich, econoom bij de ING Bank in Amsterdam. “Het lukte hem 2 grote autoconcerns samen te laten werken, iets wat qua cultuur heel lastig was”. Bij Mitsubishi waarschuwde CEO Osamu Masuko al dat het moeilijk kan zijn om de alliantie aan te sturen zonder de samenbindende rol die Ghosn speelde: “Ik denk dat er niemand op de wereld is als Ghosn die Renault, Nissan en Mitsubishi zou kunnen leiden”. Een ‘kloon’ van Ghosn is er dus niet en het is bovendien de vraag of alle partijen zo iemand zouden willen.
Le Maire en zijn Japanse collega Hiroshige Seko, minister van Economie, Handel en Industrie, lieten in een gezamenlijke verklaring weten de alliantie te zullen blijven steunen. Maar Nissan zou gebruik kunnen maken van de gelegenheid om de banden met Renault losser te maken. De Japanners spelen sinds jaar en dag de ondergeschikte rol in het bondgenootschap. Nissan zweefde op de rand van de afgrond toen de Fransen zich in 1999 onder leiding van Ghosn over het bedrijf ontfermden en een controlerend belang verwierven. 2 decennia later heeft Nissan een omzet die 60 procent groter is dan die van Renault. Deze ongelijke verdeling drukt al geruime tijd op de samenwerking.
“De vraag is of Renault en Nissan van elkaar af willen”, zegt Erich. “Er is zeker enige onzekerheid op dit moment. Maar het zou niet erg slim zijn om uit elkaar te gaan. Ze hebben vrij goed samengewerkt en waren een van de eerste die elektrische auto’s op de markt hadden. Er waren schaalvoordelen bij de ontwikkeling en de inkoop. Die blijven de komende jaren belangrijk als er volop moet worden geïnvesteerd in de ommezwaai naar elektrische auto’s en autonoom rijden”.