Een groep van bijna 1 miljoen autobezitters in ons land zal, bewust of per ongeluk, sjoemelen met de kilometerstand en daardoor te weinig betalen als rekeningrijden is ingevoerd. Dat blijkt uit een onderzoek dat is gedaan naar de gevolgen van de meetmethode die zeer waarschijnlijk gebruikt gaat worden om bij te houden hoeveel iemand rijdt.
In 2030 wil het kabinet overstappen van het belasten van het hebben van een auto naar betalen voor het gebruik ervan. Voor het zover is, moet onder meer nog het tarief bepaald worden dat automobilisten gaan betalen per gereden kilometer. Verder moet er nog een knoop worden doorgehakt over hoe precies zal worden bijgehouden hoeveel kilometer iemand rijdt. En wat hij of zij uiteindelijk zal moeten afrekenen met de fiscus.
Om dit te meten zijn er verschillende opties. De voorkeur van het kabinet gaat uit naar voortborduren op de al bestaande praktijk van het meten van de kilometerstanden door garages bij de apk. Die bedrijven sturen de gegevens vervolgens door naar de Rijksdienst voor Wegverkeer (RDW).
Andere opties, zoals het inbouwen van een kastje dat de locatie van de auto bijhoudt met behulp van het navigatiesysteem, zijn al min of meer afgevallen. Niet alleen is het inbouwen zo’n enorme klus dat de invoering in 2030 er waarschijnlijk niet door gehaald zal worden, het is ook een kostbare operatie. Een ander belangrijk bezwaar is dat deze methode vermoedelijk op veel weerstand zal stuiten vanwege zorgen over de privacy.
En dus hebben de ministeries van Financiën en Infrastructuur en Waterstaat extra onderzoek laten doen naar de kans dat er fraude gepleegd zal worden als de bestaande manier van kilometerstand bijhouden wordt gebruikt voor het rekeningrijden. De kans daarop is best groot, zo blijkt uit de studie. Ongeveer 12,5 procent van de automobilisten zal frauderen met de tellerstanden, althans, als de verwachting van de onderzoekers worden doorgerekend. Zij hebben de groep automobilisten opgedeeld in verschillende kleinere groepen, bijvoorbeeld of iemand een leaseauto rijdt. Of dat iemand veel kilometers in het buitenland maakt of afhankelijk is van de auto omdat er geen (goed) openbaar vervoer is.
Al die groepen hebben verschillende motieven om, al dan niet bewust, een onjuiste kilometerstand door te geven. Mensen die geen alternatief hebben voor de auto zullen uit principiële motieven tegen rekeningrijden zijn en daarom eerder sjoemelen. En dat geldt ook voor mensen die veel in het buitenland rijden. Dat laatste zal als onrechtvaardig ervaren kunnen worden, zo verwachten de onderzoekers. Helemaal omdat er op sommige snelwegen in het buitenland tol betaald moet worden.
Naast de principiële overtreders zijn er ook nog de ‘calculerende’ types. Automobilisten die de afweging maken tussen de pakkans en eventuele boete en dat afzetten tegen de winst die ze kunnen halen als ze minder kilometers hoeven op te geven. Dat geldt bijvoorbeeld voor mensen die een private-leaseauto hebben, zo schrijven de onderzoekers. Zij hebben een dubbel motief: niet alleen hoeven ze minder belasting af te dragen, zij hebben ook lagere leasekosten als zij de tellerstand manipuleren.
En ook mensen die heel veel kilometers maken, zullen sneller geneigd zijn om een apparaatje in te bouwen dat (tijdelijk) het tellen van het aantal kilometers stopt. Een andere optie voor mensen die geen zin hebben om de kilometerheffing te betalen is hun teller laten terugdraaien. Dat kan al voor een paar honderd euro, zo blijkt uit eerder onderzoek naar dit onderwerp. Hoe hoger het tarief, hoe verleidelijker om dat bedrag te investeren om de boel te flessen.
En dan is er ook nog een groep automobilisten die onbewust de regels zal overtreden, bijvoorbeeld omdat hun auto zo nieuw is, dat ze nog niet ieder jaar naar de garage hoeven voor de apk.
De overheid kan wel maatregelen nemen om de kans op fraude te verkleinen. Bijvoorbeeld door de pakkans te vergroten door het opzetten van een anonieme tip lijn, strenger controleren en strenge straffen (zoals een boete) voor overtreders. Andere suggesties voor maatregelen om automobilisten te stimuleren om de correcte kilometerstanden door te geven, zijn het inzetten van influencers om het doel van rekeningrijden uit te leggen. Of korting geven voor de kilometers die in het buitenland worden afgelegd.
Het kabinet neemt waarschijnlijk op zijn vroegst na de zomer een definitief besluit over hoe het de registratie van kilometers wil regelen. Datzelfde geldt voor welk tarief er gaat gelden per gereden kilometer en hoe dat tarief wordt berekend. Een ingewikkelde klus, want de kans is groot dat grote groepen automobilisten meer kwijt zijn aan rekeningrijden dan wat ze nu aan motorrijtuigen belasting betalen.