Wie recent een nieuwe auto heeft gekocht, is het wellicht al opgevallen: piepjes die afgaan wanneer de toegestane snelheid wordt overschreden. Het heet Intelligent Speed Assistance (ISA) en wordt vanaf 7 juli verplicht voor alle auto’s die nieuw worden verkocht in de Europese unie.
Bestuurders worden gewaarschuwd dat ze te hard rijden. Dat moet de verkeersveiligheid verbeteren. Volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat komt 30 procent van de dodelijke ongevallen door te hard rijden. Daarnaast wordt ook de Event Data Recorder (EDR) verplicht. Dit is een zogeheten zwarte doos voor auto’s die gegevens opslaat om de oorzaak van een ongeluk vast te stellen.
Volgens Europese regels kunnen autofabrikanten kiezen uit verschillende methoden. Naast piepjes zijn ook trillingen in het stuur, weerstand op het gaspedaal, of automatische snelheidsbegrenzing toegestaan. De auto wordt niet volledig door de assistentiesystemen overgenomen: de weerstand op het gaspedaal of snelheidsbegrenzer kunnen worden overschreden, bijvoorbeeld als een potentieel gevaarlijke verkeerssituatie daar om vraagt. Automobilisten kunnen ISA uitschakelen, maar dit moet elke rit opnieuw gebeuren.
De meeste autofabrikanten kiezen voor het piepje als er te hard wordt gereden. De ervaring leert evenwel dat dit een behoorlijk indringende oplossing is. Autofabrikanten zijn weliswaar verplicht om een marge van maximaal 3 procent boven de toegestane snelheid te hanteren, maar tijdens een inhaalmanoeuvre zullen gelijk de alarmbellen afgaan. Een grotere marge was daarom prettiger geweest. Verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen zegt dat de wetgever genoodzaakt is een strikte marge te hanteren: “Als je een marge van 10 kilometer boven de snelheidslimiet inbouwt, impliceer je daarmee dat die snelheid acceptabel is”.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zegt dat er op Europees niveau veel aandacht is besteed om nauwkeurig de maximaal toegestane snelheden te registreren. Hiervoor zijn technologieën ontwikkeld zoals voertuigcamera’s en software voor de herkenning van verkeersborden. Ook zijn er digitale snelheidskaarten gemaakt voor navigatiesystemen. Toch zijn die systemen niet waterdicht. De informatie klopt 9 van de 10 keer wel, maar als het systeem ernaast zit, krijg de bestuurder met piepjes te maken terwijl die zich toch braaf aan de snelheid houdt.
Het gevolg: te veel meldingen in nieuwe auto’s hebben een averechtse werking. Of de auto nou denkt dat jij niet oplet, jij te dicht op een voorganger zit, of te hard rijdt: je gaat al die signalen minder serieus nemen. Dat is natuurlijk gevaarlijk. Tertoolen beaamt dat een overvloed aan signalen die werking kunnen hebben, maar waarschuwt dat het ook andersom kan: “Als de maximaal toegestane snelheid niet goed wordt geregistreerd, kunnen mensen te hard blijven rijden als ze geen piepje horen afgaan”. De psycholoog is voorstander van maatregelen om de verkeersveiligheid te verbeteren, maar had liever een lichtere variant van ISA gezien. “Zelfs als je geen notoire hardrijder bent, is dit gewoon een heel opdringerig systeem. Een dashboardlampje was een charmantere oplossing geweest”. Hij verwacht dat veel mensen die van plan waren om een nieuwe auto te kopen, nu voor een tweedehands model zonder piepjes zullen kiezen.
Volgens de RAI Vereniging, belangenbehartiger voor autofabrikanten en importeurs, loopt dat wel los. Zij verwijzen naar een studie van het SWOV onder 1.000 automobilisten. Ruim 80 procent van de ondervraagden zou bereid zijn een systeem als ISA te gebruiken. Maar goed, mensen ondervragen over toekomstig gedrag is altijd tricky. Onderzoekers weten bij voorbaat één ding zeker: mensen zeggen niet wat zij doen en doen niet wat zij zeggen.
Op 7 juli wordt ook de zwarte doos voor auto’s verplicht. Dit kastje registreert onder meer de snelheid, de activiteiten van het ABS systeem en de stuurhoek. Dit gebeurt continu, maar alleen de gegevens kort voor, tijdens en onmiddellijk na een botsing worden opgeslagen. De gegevens die het kastje registreert, vallen onder Europese privacyregels en moeten worden geanonimiseerd. Alleen bepaalde partijen kunnen toegang krijgen voor juridische procedures of verkeersveiligheidsonderzoek. Volgens de Europese Unie kunnen deze gegevens bijvoorbeeld een belangrijke rol spelen bij politieonderzoek naar de oorzaak van een ongeluk en voor verzekeringskwesties.