De spanningen lopen weer op in Wolfsburg. Volkswagen beëindigt diverse collectieve arbeidsovereenkomsten en plant nog grotere bezuinigingen. Bij vakbond IG Metall is men pislink geworden en maakt men zich op voor een felle confrontatie rond de jaarwisseling.
4 weken geleden leek het er even op dat het conflict over het bezuinigingsprogramma van Volkswagen was opgelost. Na langdurige onderhandelingen had de Raad van Commissarissen een raamwerk voor de herstructurering van het bedrijf goedgekeurd, inclusief het schrappen van tienduizenden banen. Al snel bleek echter dat het slechts om een ruwe schets ging en dat er nog steeds over de precieze koers werd gestreden (Rob Jetten, lees jij mee?). Daarom kwamen IG Metall en de directie in Hannover bijeen voor verdere onderhandelingen. In Hotel Wienecke XI, een goed onderhouden congrescentrum vlakbij natuurgebied Wülfeler Leineauen in het zuiden van de stad, werd al snel duidelijk dat het conflict zich voortzette.
Zoals al snel werd aangekondigd, beëindigt de directie van Volkswagen een hele reeks collectieve arbeidsovereenkomsten die diverse aspecten van de arbeidsomstandigheden bij Europa’s grootste autoconcern regelen. De afdspraken die nu geschrapt zijn, variëren van collectief overeengekomen toeslagen, die optioneel kunnen worden omgezet in vrije dagen, tot de beloning van senior medewerkers onder de cao “Tariff Plus”, en omvatten zelfs kwesties met betrekking tot stageplaatsen.
Ook de collectieve arbeidsovereenkomst, die onder andere de werktijden binnen de Volkswagen Groep regelt, zou kunnen worden aangetast; een gevoelig onderwerp waarover in de sector fel wordt bediscussieerd. Bij Mercedes in Stuttgart bijvoorbeeld wordt al wekenlang gediscussieerd over het afschaffen van de 35-urige werkweek en het verplichten van werknemers om langere uren te werken voor hetzelfde loon.
De vakbond en de ondernemingsraad van de Volkswagen Groep kondigden direct hun verzet aan. “Een felle confrontatie broeit aan het begin van het nieuwe jaar”, zo luidt een mededeling van IG Metall terwijl de vergadering in Hannover nog gaande was. De aangekondigde timing voor mogelijke protesten is gebaseerd op de wetgeving inzake collectieve arbeidsovereenkomsten. In de komende onderhandelingen over een nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst voor de 130.000 werknemers van Volkswagen AG, loopt de stakingsvrije overeenkomst af op 1 januari. Pas na die datum mag vakbond IG Metall waarschuwingsstakingen organiseren om haar eisen kracht bij te zetten en zo de druk op het management aanzienlijk te verhogen.
De gehele Duitse auto-industrie verkeert in crisis en streeft naar meer efficiëntie, onder andere door lagere arbeidskosten. De regelgeving binnen de Volkswagen Groep is aanzienlijk complexer dan bij andere Duitse bedrijven. Terwijl de werknemers van bijvoorbeeld BMW en Mercedes worden betaald volgens de branchebrede collectieve arbeidsovereenkomst voor de metaal- en elektrotechnische industrie, hebben de grote West-Duitse fabrieken van Volkswagen altijd hun eigen collectieve arbeidsovereenkomst gehad. Deze overeenkomst plaatste werknemers in Emden, Hannover, Wolfsburg, Braunschweig, Salzgitter en Kassel in het verleden vaak in een betere positie dan hun collega’s elders in de auto-industrie. Hoewel verdere regelgeving in de sector vaak wordt geregeld via bedrijfsafspraken, heeft de Volkswagen Groep speciale collectieve arbeidsovereenkomsten voor veel details van het dagelijkse werk, die niet alleen met de ondernemingsraad, maar ook met IG Metall worden uitonderhandeld.
De situatie wordt verder gecompliceerd door het feit dat bijna 2 jaar geleden, na een felle machtsstrijd, een nieuwe set regels werd overeengekomen: de zogeheten ‘Toekomstige Collectieve Arbeidsovereenkomst’. Zelfs toen ging de overeenkomst al in op de reductie van 35.000 banen bij de Volkswagen Groep. In ruil voor de overeengekomen bezuinigingen werd een overeenkomst over werkzekerheid met de vakbond bereikt, die ontslagen tot eind 2030 uitsloot. Ook werden investeringen en potentiële toekomstperspectieven voor verschillende locaties overeengekomen.
Tijdens de in de inleiding genoemde vergadering was het de bedoeling van IG Metall om te verduidelijken welke delen van deze meest recente overeenkomst nog steeds van kracht zijn in het licht van de huidige crisis. Het feit dat talrijke andere sets regels, die veel details bevatten die relevant zijn voor het dagelijkse werk, nu worden beëindigd, is volgens IG Metall “een vermenging van 2 verschillende kwesties”. Daniela Cavallo, de voorzitter van de ondernemingsraad van de Volkswagen Groep, sloeg een uitdagende toon aan: “Het bestuur denkt blijkbaar dat ze ons kunnen chanteren: ze dreigen met het sluiten van fabrieken en proberen vervolgens verdere loonsverlagingen door te voeren. Maar dat plan gaat niet werken”.
Concurrentie uit China, importheffingen uit Amerika en prijsdruk in Europa
De Volkswagen Groep weigert echter in dergelijke discussies te duiken. “Je kunt al deze zaken niet los van elkaar zien”.
“Kosten zijn kosten,” zegt een manager. Intern ligt de focus, net als de afgelopen weken, op de toenemende concurrentie in China, de Amerikaanse importheffingen en de stijgende prijsdruk in Europa, die mede te wijten is aan de snelle expansie van Chinese automerken. Dit alles heeft geleid tot een verdere escalatie van de situatie sinds de laatste grote machtsstrijd 2 jaar geleden. “Daarom moeten we nu met onze partners in de ondernemingsraad en de vakbond IG Metall bespreken wat we kunnen doen om onze doelen te bereiken”.
Boven alles hangt de dreiging van de Volkswagen Groep om de productie in maximaal 4 fabrieken in Duitsland de komende 10 jaar af te bouwen: in Emden, Hannover, Zwickau en in de Audi fabriek in Neckarsulm. De werknemers zijn bang voor de definitieve sluiting van deze fabrieken.
Officieel kondigde Arne Meiswinkel, de hoofdonderhandelaar van het bedrijf, aan dat de situatie in de auto-industrie extreem uitdagend is. “Ik denk dat iedereen, gezien het nieuws uit de hele auto-industrie, voelt dat we nu moeten handelen”. Verschillende bepalingen in de contracten die door de Raad van Commissarissen van Volkswagen zijn beëindigd, moeten nu worden aangepast “gezien de huidige kostendruk”.
Verdere gesprekken staan gepland voor de tweede helft van oktober. Wat betreft de specifieke loonregelingen in de bedrijfsspecifieke overeenkomst heeft de vakbond IG Metall al aangekondigd een loonsverhoging van 5 procent te eisen, zoals dat voor alle werknemers geldt. Zoals verwacht is dit door het management afgewezen. Zij stellen dat ze effectieve kostenbesparingen willen realiseren en zich geen verdere verhogingen kunnen veroorloven.
Naar verwachting zal het conflict verder escaleren, met name omdat er geen steun vanuit de markt in zicht is: de bedrijfseconomische vooruitzichten blijven voor de Volkswagen Groep slecht. Tegelijkertijd blijft het bedrijf ervan overtuigd dat er voor het einde van het jaar een akkoord kan worden bereikt over een aantal belangrijke punten.