Op de Nederlandse wegen rijden steeds meer automobilisten op hoge leeftijd. Opfriscursussen die voor hen zijn bedoeld, worden nauwelijks bezocht. En over het huidige keuringssysteem van de rijvaardigheid van ouderen bestaat veel discussie. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is een onderzoek gestart naar het verbeteren van dat systeem.
Nederland vergrijst en daarmee ook het autogebruik op de Nederlandse wegen. 75-plussers hebben steeds vaker een auto en rijden ook nog eens meer met die auto, blijkt uit de meest recente cijfers van het CBS. Nederland telt 1,3 miljoen 75-plussers en samen reden ze in 2015 3,5 miljard kilometers. Dat is ongeveer 75 procent meer dan 10 jaar daarvoor.
Ouderen, verkeersorganisaties en ook het ministerie worstelen nu met de vraag hoe dat veilig kan. Ouderdom komt immers met gebreken, ook met gebreken die de rijvaardigheid beïnvloeden. En niet altijd heeft iemand dat zelf in de gaten. “Op bepaalde leeftijd nemen diagnoses toe, die kunnen leiden tot problemen”, zegt geriater Arend Arends. “Die geven al problemen zonder dat mensen het doorhebben. Mensen merken bijvoorbeeld niet zo snel dat ze staar hebben. Dan is het zicht al sneller achteruit gegaan dan ze zelf doorhebben”.
Joke Wiesemann (66) kent het gevaar van een te oude automobilist. In 2017 verloor zij haar 42-jarige zoon Marvin toen hij tijdens het uitlaten van zijn hond werd aangereden door een 89-jarige bestuurder. Zowel de bestuurder als Marvin overleefden het ongeluk niet. Wiesemann: “Achteraf hoorde ik van de politie dat de bestuurder eigenlijk niet meer mocht rijden van zijn familie”. Wiesemann is van mening dat de keuring voor ouderen anders moet: “Ik wil niet alle ouderen van de weg halen, maar de keuring moet anders. Nu is het eens in de 5 jaar. Dat is veel te weinig. Het zou elk jaar moeten en de huisarts moet een rol krijgen. Nu stelt de keuring niets voor. Met de medische verklaring wordt het niet goed gecheckt, je kunt van alles zeggen want die arts kent jou toch niet. Er zou ook een examinator mee moeten rijden om het reactievermogen te testen. In mijn omgeving zie ik ook mensen op leeftijd die zo doof als een kwartel zijn, maar toch elke dag in de auto stappen. Als ik dat zie, dan kookt mijn bloed en ik kan er niets mee doen. Ik vind dat verschrikkelijk”.
Nu moeten 75-plussers zich al elke 5 jaar medisch laten keuren, maar er is geregeld discussie over of dit wel de meest geschikte manier is, want moet er ook niet gekeken worden naar de rijvaardigheid? En moeten ouderen niet vaker gekeurd worden? De LBKR, de beroepsvereniging van rijschoolhouders, is niet gelukkig met het huidige systeem. Wie zich nu zorgen maakt over de rijvaardigheid van een oudere bestuurder kan dat melden, waarna iemand verplicht is zich te laten keuren. “Dat is een hoge drempel. Het is al moeilijk genoeg om een familielid als het ware te ‘verraden’, laat staan als die dan in de mallemolen van het CBR komt”, zegt bestuurslid en rijschoolhouder Brigitte Halberstadt. “Ik geef zelf ook opfriscursussen. Een keer heb ik een bestuurder afgeraden nog te rijden. Door dementie kon hij de auto niet meer vinden”. Een 75-plusser moet nu elke 5 jaar medisch gekeurd worden door een keuringsarts. Zij vullen hiervoor zelf een medische verklaring in met vragen over hun medische toestand. Dit formulier wordt dan besproken met een keuringsarts, die ook enkele testjes uitvoert, waarna de keuringsarts een advies uitbrengt aan het CBR.
Er wordt wel naar oplossingen zocht. Zo onderzoekt het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat momenteel alternatieven om het systeem van het medisch keuren van de rijgeschiktheid te verbeteren. Een van de alternatieven die onderzocht wordt, is het laten uitvoeren van de keuring bij de eigen huisarts in plaats van bij de keuringsarts. Er is één probleem: huisartsen zitten daar niet op te wachten. De artsenfederatie KNMG schrijft in haar richtlijn dat “een behandelend arts geen oordeel mag geven over de rijgeschiktheid van een eigen patiënt”. Het zou de vertrouwensrelatie tussen arts en patiënt onder druk kunnen zetten. Onder artsen is dus geen draagvlak voor het laten uitvoeren van de keuring door de huisarts. Veel rijbewijsbezitters denken daar heel anders over.
Het SWOV, het wetenschappelijk instituut voor verkeersveiligheidsonderzoek, vroeg in opdracht van het ministerie aan rijbewijsbezitters hoe zij naar de alternatieven kijken. Daaruit blijkt dat een meerderheid van hen (63 procent) wel degelijk liever door de eigen arts wordt onderzocht dan door een onafhankelijke arts. En ook het CBR heeft geen bezwaar tegen zo’n keuring door de eigen huisarts. En er zijn meer initiatieven die volgens het SWOV kans van slagen hebben. Denk aan het afschaffen van een leeftijdsgebonden keurig of het invoeren van een periodieke screening waarbij een rijbewijsbezitter bij elke verlenging van het rijbewijs een gezondheidsverklaring moet invullen. Nog een optie: de morele plicht voor rijbewijsbezitters om wijzigingen in de medische conditie te melden, om te zetten in een wettelijke meldplicht.