TNO is bezig met het ontwikkelen van een meetinstrument om het gebruik van lachgas aan te kunnen tonen. Daarmee heeft de politie mogelijk een nieuw wapen om het gebruik in het verkeer van het genotsmiddel keihard aan te pakken.
Nu is de politie afhankelijk van de vondst van cilinders, flessen of ballonnen met lachgas. Dat moet in de toekomst tot het verleden behoren. Volgens de politie blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat het gebruik van lachgas theoretisch minstens 1 uur aantoonbaar is in de ademlucht en het bloed van de bestuurder. Een meetinstrument moet hiervoor echter nog wel worden ontwikkeld.
Het meetinstrument wordt in opdracht van de politie ontwikkeld door de Universiteit van Maastricht, in samenwerking met TNO en het LUMC. “Dit onderzoek toont aan dat je lachgas in ademlucht en bloed kunt aantonen en dat gebruik van lachgas in het verkeer de rijvaardigheid aantast. Iets wat wij in onze dagelijkse politiepraktijk al zagen bij veel verkeersongelukken. Ook biedt dit onderzoek een beginpunt om in de toekomst een meetinstrument te ontwikkelen, waardoor we lachgasgebruik in het verkeer nog beter kunnen handhaven”, zo stelt Willem Woelders, portefeuillehouder drugs bij de politie.
TNO zegt over het meetinstrument dat momenteel in ontwikkeling is: “Wij hebben in ons lab een aantal kansrijke detectietechnieken onderzocht. We konden daarmee tot minstens een uur nadat proefpersonen lachgas hadden geïnhaleerd, het gas aantonen in hun ademlucht en bloed. Dat maakt het technisch haalbaar een meetinstrument voor opsporing en handhaving te ontwikkelen”. Voor het onderzoek testte de Universiteit van Maastricht het effect van het gebruik van lachgas op gedrag bij 24 proefpersonen. “Tijdens de kortdurende roes van lachgas is het onmogelijk een auto te besturen”, zegt Jan Ramaekers, onderzoeker van de Universiteit van Maastricht. Volgens mede-onderzoeker Frederick Vinckenbosch zijn er zelfs na afloop van de lachgasroes nog kleine resteffecten op psychomotorisch functioneren die tot minstens 45 minuten lijken aan te houden.
De politie stelt dat het gebruik van lachgas in het verkeer tot gevaarlijke situaties en ongelukken leidt. Vorig jaar vermoedde de politie dat er door automobilisten 2.153 keer lachgas werd gebruikt. Dat is overigens een stuk minder dan in 2022 en 2021. Toen waren er respectievelijk 4.586 en 4.938 vermoedens. Lachgas was destijds nog niet verboden was en het gebruik door automobilisten werd in die periode anders geregistreerd. De politie zegt niet te kunnen vaststellen of het gebruik geleid heeft tot een ongeluk of dat er ‘slechts’ sprake was van een verkeersovertreding. “Het blijft tot nu toe altijd een vermoeden”, aldus een woordvoerder.
De Wegenverkeerswet verbiedt rijden onder invloed, of het nu gaat om rijden met alcohol op of drugs. Per 1 januari 2023 is lachgas al verboden. De politie handhaaft momenteel op grond van APV bepalingen en andere strafwetgeving, zoals de Wegenverkeerswet. De woordvoerder zegt hierover: “Wanneer gebruik van lachgas in het verkeer niet kan worden aangetoond, kan de politie op basis van het lachgasverbod nu al wel handhaven op het vervoer of het in bezit hebben van lachgas op basis van de Opiumwet. Bijvoorbeeld wanneer iemand lachgascilinders of ampullen bij zich heeft in de auto”.
De onderzoekers bevelen volgens de politie aan om vervolgonderzoek te doen om zo duidelijk in kaart te brengen welke aspecten van rijvaardigheid negatief worden beïnvloed en in welke mate. “Dat zou ook antwoord kunnen geven op de vraag bij welke concentratie lachgas de impact op ongevalsrisico onverantwoord wordt. Ander vervolgonderzoek kan meer duidelijkheid geven of en onder welke voorwaarden een speekseltest kan worden ingezet als meetmethode”, aldus de woordvoerder.
Voorheen waren lachgaspatronen legaal te verkrijgen in verschillende winkels, maar sinds 1 januari 2023 geldt er in Nederland een lachgasverbod. Toch ziet Joselito Hasselnook, jongerenwerker in Apeldoorn, geen verschil in het gebruik bij jongeren. “Jongeren gebruiken evenveel lachgas als voorheen. Ze doen het nu alleen ‘bedekt’: je ziet ze niet en hoort ze niet. Het wordt vooral gebruikt op besloten feestjes die worden georganiseerd om lachgas te gebruiken”. Dealers die weten dat lachgas illegaal is weten veel jonge klanten te werven. “Het is een manier om geld te verdienen voor hen. Dealers adverteren op sociale media waarbij het bekendste platform Snapchat is. Daar zitten veel jonge mensen op”.
Lachgasgebruik tijdens het rijden zet veel mensenlevens op het spel. Jaarlijks overlijden tientallen mensen hierdoor. Jongeren rijden nog steeds veel achter het stuur met lachgas op. Hasselnook ziet dit veel gebeuren en opvallend is dat jongeren vaak de ernst er niet van inzien. “Je kan het vergelijken met vluchtgedrag. Ze willen niet stilstaan bij het moment waar ze in leven. Ik heb een keer meegemaakt dat een auto met jongeren die onder invloed waren van lachgas een tuin inreed. De schrik zat er goed in bij de bewoner, maar er was gelukkig niks ernstigs gebeurd. Het was een eye-opener voor de jongeren. Daarna zijn ze gestopt met gebruiken”.