Er is een probleem met één van de voornemens van de nieuwe regeringscoalitie: de maximumsnelheid op de snelweg kan, anders dan gepland, niet verhoogd worden naar 130 km/u. Nergens. De reden is dat de uitstoot van stikstof overal aan haar limiet zit. Er kan dus nergens een grammetje bij. Dit betekent dat de belofte van de nieuwe regeringscoalitie over verhoging van de maximumsnelheid (“daar waar dat kan”) een wassen neus is.
De PVV, VVD, NSC en BBB hebben het prominent op bladzijde 9 van hun 26 pagina’s tellende hoofdlijnenakkoord opgenomen: 130 km/u op de snelweg, en dan niet alleen in de avond- en nachtelijke uren, maar de hele dag. “Daar waar dat kan” is de slag om de arm die de nieuwe meerderheidscoalitie daarbij houdt. Maar wat blijkt: 130 km/u is momenteel nergens een optie. Dat is de conclusie als de kaart van Nederland met alle snelwegen bovenop de kaart van overbelaste Natura 2000 gebieden (de kwetsbaarste natuurzones) wordt gelegd. Er is dus geen snelweg in Nederland waar straks overdag 130 km/u gereden kan worden: alle baanvakken liggen binnen een straal van 25 kilometer van een overbelast Natura 2000-gebied.
Op de snelwegen geldt nu 100 km/u als maximum snelheid overdag. Die limiet werd in 2019 ingevoerd, omdat op die manier de hoeveelheid stikstof dat autoverkeer uitstootte omlaag zou gaan. Minder uitstoot betekende minder stikstofdepositie op kwetsbare Natura 2000-gebieden. Daardoor ontstond ruimte voor de bouw van tienduizenden woningen. Als de maximumsnelheid nu weer zou worden verhoogd, dan geldt het omgekeerde. Het wegverkeer gaat méér stikstof uitstoten en dat leidt tot méér stikstofdepositie op de kwetsbare Natura 2000-gebieden.
“De natuur is sinds 2019 niet zodanig hersteld dat de stikstofuitstoot omhoog kan”, zeggen deskundigen Jan Willem Erisman (Universiteit Leiden) en Wim de Vries (Universiteit Wageningen). De hele dag 130 km/u rijden, kan dus alleen als er ergens anders ruimte ontstaat voor die extra depositie. Dat weet de PVV, VVD, NSC en BBB ook. Zij hebben laten uitzoeken wat het verhogen van de snelheid zou betekenen voor de verkeersveiligheid en voor de stikstof- en CO2-uitstoot. Het antwoord, kort samengevat: “zo’n verhoging moet eerst getoetst worden aan de wet- en regelgeving”.
Per Natura 2000-gebied moet bekeken worden of de verhoging van de snelheid leidt tot een negatief effect op het natuurgebied in kwestie. En die kans is groot, want van de 162 Natura 2000-gebieden in Nederland zijn er 132 stikstofgevoelig en 123 overbelast met stikstof. In een gebied dat al overbelast is, kan er “geen grammetje stikstof meer bij”, aldus De Vries. Dan zou je zeggen dat er nog plekken zijn waar 130 km/u wel mogelijk is, omdat er 30 natuurgebieden zijn die niet overbelast of gevoelig zijn. Maar helaas: er is ook nog sprake van een 25 kilometergrens: de snelweg in kwestie waar de snelheid omhoog gaat, mag als gevolg van een uitspraak van de Raad van State niet binnen een straal liggen van 25 kilometer van een overbelast natuurgebied. En dat liggen ze allemaal wel. “Ik denk dat er weinig ruimte is op dit moment”, stelt Erisman daarom. “Alleen op de weg tussen Enkhuizen en Lelystad zou je 130 km/u kunnen rijden. Maar daar mag het niet, omdat het geen snelweg is, maar een N-weg”. De maximumsnelheid is er zodoende 100 km/u, tenzij het hard waait. Dan mag er maximaal 70 km/u worden gereden, of de weg gaat helemaal dicht.
Wil de coalitie de snelheidsverhoging mogelijk maken, dan moet de verantwoordelijke minister naar Brussel om de spelregels rondom de Natura 2000-gebieden te veranderen, zodat er wel meer uitgestoten kan worden. “Daar wil Brussel pas aan meewerken als de stikstofuitstoot echt naar beneden gaat en dat gebeurt nog niet”, zo is de verwachting van Erisman. De enige mogelijkheid die daarmee overblijft, is wat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de coalitiepartijen ook al meegaf: een verhoging van de maximumsnelheid naar 130 km/u “vraag tientallen ondernemers, verspreid over het land, om vrijwillig hun activiteiten te staken om zo aantasting van Natura 2000-gebieden te mitigeren”. Het is vakjargon voor het opkopen van boerderijen, zoals Rijkswaterstaat eerder deed voor de uitbreiding van de snelwegen A15 en A27. De kosten daarvan bedragen naar verwachting enkele tientallen miljoenen euro’s. Maar het is een vorm van economische krimp en het is de vraag of de PVV, VVD, NSC en BBB dat op hun geweten willen hebben.