Chinese studenten die in Nederland onderwijs volgen, worden door de regering van China onderdrukt en bang gemaakt. Dat zegt Amnesty International na een onderzoek.
De Chinese autoriteiten willen voorkomen dat de studenten zich bezighouden met ‘gevoelige’ politieke onderwerpen, aldus de mensenrechtenorganisatie. De 23-jarige Emma uit China, die in Amsterdam studeert, heeft daar ervaring mee: “Op mijn universiteit dreigde iemand om mij te rapporteren bij de Chinese ambassade of de staatsveiligheidsdienst”. Emma is ook activist door zich uit te spreken tegen de onderdrukking van de lhbtiq+-gemeenschap door de Chinese overheid. Leden van die community worden in China vaak vervolgd, vooral als gestreden wordt voor gelijke rechten. “Met demonstraties en protesten willen wij bewustzijn creëren”, zegt Emma. Zij mensen om politiek asiel aan te vragen, maar het activisme heeft gevolgen. Emma: “Ik krijg veel intimiderende berichtjes, bedreigingen en telefoontjes. Als ik kijk welke accounts erachter zitten, zie ik vaak dat het mensen zijn die standpunten van de Chinese overheid toejuichen”. Zij vult aan: “Mijn vrienden en familie die nog steeds in China wonen, zijn ook doelwit door wat ik hier in Nederland doe. Ik kreeg te horen dat zij ’s nachts een bezoekje zouden krijgen voor een ‘stevig gesprek’ “. Er wordt dan gedreigd met het afnemen van hun paspoort of het stopzetten van het pensioen.
Een andere Chinese student die in het buitenland studeert, maar die anoniem wil blijven, vertelt dat zij meedeed aan een herdenking voor het neerslaan van de Chinese studentenopstand op het Tiananmen plein in Peking in 1989. Binnen een paar uur hoorde ze van haar vader in China dat de veiligheidsdienst contact met hem had opgenomen. Die vertelde de vader dat hij zijn dochter die in het buitenland studeert moest opvoeden zodat ze geen bijeenkomsten bijwoont die “de reputatie van China kunnen schaden”. De studente zei dat ze geschokt was door de snelheid waarmee de Chinese autoriteiten haar als deelnemer hadden geïdentificeerd en haar vader hadden gevonden. “Als je kritiek hebt op China, dan is dat aanleiding voor intimidatie”.
Het verhaal van Emma past in het onderzoek dat Amnesty International deed. De mensenrechtenorganisatie interviewde tientallen Chinese studenten die in Europa en de Verenigde Staten onderwijs volgen en te maken krijgen met intimidatie. Ook in Nederland. “De afgelopen jaren hebben veel buitenlandse studenten publiekelijk kritiek geuit op de Chinese overheid”, schrijft Amnesty International in haar onderzoeksrapport. Het gaat bijvoorbeeld om het tonen van solidariteit met de pro-democratische protesten die in 2019 in Hongkong begonnen. En rond herdenkingen van de hardhandig neergeslagen protesten op het Tiananmen plein, die in China hevig gecensureerd worden. Chinese studenten in het buitenland die zich uiten op een manier die de overheid niet bevalt, krijgen te maken met de Chinese autoriteiten, concludeert Amnesty. “Het gaat daarbij om zaken als intimidatie van familieleden, staatstoezicht op studentenactiviteiten en censuur van hun online uitingen”.
Christine (25) herkent zich in de ervaringen van Emma. Ook zij wijst er op dat de intimidatie plaatsvond vanwege haar activisme.
Christine studeert ongeveer 1 jaar in Amsterdam. Ook zij is lhbtiq+ activist, maar maakt zich ook hard voor de vrijheid van meningsuiting in Hongkong, waar ze vandaan komt. Ze begon zich uit te spreken toen daar in 2019 pro-democratische protesten begonnen. “Iedereen moet vrij kunnen leven zonder angst voor de overheid”, zegt Christine. Maar ook zij kreeg in Nederland te maken met intimidatie. “Ik krijg een stroom aan intimiderende berichten via sociale media en WhatsApp. In de berichten staat dat ik moet stoppen met mijn activisme in Nederland”.
De intimidatie maakt studenten die in Nederland zijn huiverig om in de buurt van Chinese medestudenten over China te praten, schrijft Amnesty in het rapport. In de collegezalen durven zij zich niet altijd uit te spreken. Ook letten studenten in de kantine op of er Chinese medestudenten in de buurt zijn die hen mogelijk zouden kunnen ‘verklikken’. “Dat is zorgelijk”, zegt Floris Harm, directeur van het LeidenAsiaCentre. “We willen dat iedereen in Nederland vrij kan zijn om te zeggen wat hij wil. Dat geldt dus niet per se voor Chinese studenten. De Chinese overheid treedt steeds steviger op tegen haar staatsburgers die zich politiek uitspreken. Dat blijkt ook uit de recente ontdekking van Chinese politiebureaus in Nederland”. “Er is een metafoor over een anaconda in de kroonluchter”, legt Harm uit. “De anaconda staat symbool voor de Chinese overheid. Die ligt in de kroonluchter en hoeft verder niet veel te doen. Maar dat-ie er is en kan toeslaan, zorgt er al voor dat mensen hun gedrag en taal in de ruimte aanpassen. Dat is hoe de Chinese overheid het liefst opereert”.
Amnesty zegt niet in alle gevallen te kunnen bewijzen dat de Chinese overheid uiteindelijk achter de intimidatie zit, maar vermoedt dat wel omdat in meerdere landen dezelfde patronen terugkomen. Harm merkt op dat Chinese studenten die trots zijn op hun land ook uit eigen beweging kunnen handelen tegen medestudenten die kritisch over China praten. “Er lopen ook veel studenten met een grote liefde voor het vaderland rond. Ook die kunnen hun landgenoten in de collegezalen aanspreken of je een appje sturen”. Christine is van mening dat China moet stoppen met het lastigvallen van studenten in het buitenland. De regering in Beijing moet vrijheid van meningsuiting respecteren”, zegt ze. Emma hoopt dat het Amnesty-rapport bewustzijn creëert. “Ook al is het moeilijk, of misschien zelfs onmogelijk, om de Chinese autoriteiten compleet tegen te houden, dankzij bewustzijn kun je Chinese activisten en studenten ondersteunen. Daardoor voel ik me veel veiliger om me uit te spreken voor dingen die belangrijk voor mij zijn”.
Dat Chinese studenten in buitenland in de gaten worden gehouden door China, heeft natuurlijk te maken met het feit dat dit land steeds machtiger wordt. De tentakels vanuit Beijing worden alleen maar sterker en langer als wij Chinese producten blijven kopen, zoals auto’s. China is geen land dat weet hoe zij het woord ‘respect’ moet schrijven. Terwijl dit juist de smeerolie is van onze vrije, Westerse en democratische samenleving.
Naar schatting studeren zo’n 900.000 Chinese studenten in het buitenland. Amnesty International roept de regeringen van de gastlanden en universiteiten op meer te doen om de rechten te beschermen van studenten die dreiging ervaren van de Chinese overheid. Jij kan ook wat doen tegen de dreiging en intimidaties van China. Door GEEN auto dat afkomstig is uit dit land te kopen. Iedereen die vrijheid van meningsuiting een warm hart toedraagt, kan dus een steentje bijdragen. Minder omzet voor Chinese bedrijven betekent minder (economische) macht voor de regering van Xi Jinping.