Zwakke verkopen, lage bezetting van de assemblagelijnen en mogelijke fabriekssluitingen: de Europese autosector bevindt zich in een crisismodus. Vooral het gebrek aan vraag naar elektrische auto’s speelt fabrikanten momenteel parten.
De dalende verkoopcijfers, vooral van elektrische auto’s, zorgen voor problemen voor de branche. Omdat er geen kopers zijn, wordt nauwelijks de volledige capaciteit van fabrieken benut. Audi gaat zelfs zo ver naar productiecapaciteit in Europa drastisch te willen inkrimpen. De fabriek nabij Brussel gaat namelijk gesloten worden.
Er kunnen meer saneringen volgen. “Iedereen moet nadenken over hoeveel productiecapaciteit er nodig is en waar deze tegen de laagste kosten kan worden opgezet”, zegt branche-expert Stefan Bratzel van het Center of Automotive Management (CAM) in Bergisch Gladbach. Gemiddeld draaiden de Duitse fabrieken van de Volkswagen Groep, BMW en Mercedes vorig jaar op slechts iets meer dan twee derde van hun maximale capaciteit, zo blijkt uit een analyse van dataspecialist Marklines. De Duitse autofabrieken zouden samen 6,2 miljoen auto’s per jaar kunnen bouwen, maar dit aantal werd voor het laatst (bijna) bereikt in 2011, toen de jaaroutput 5,9 miljoen exemplaren bedroeg. Maar in 2023 waren dat er nog maar 4,1 miljoen.
Tijdens de Covid-19 pandemie drong een gebrek aan onderdelen de productie tijdelijk terug tot 3,1 miljoen auto’s. Sindsdien is er weliswaar sprake van herstel, maar het niveau van het laatste pre-Corona-jaar 2019, toen 4,7 miljoen auto’s de Duitse fabrieken verlieten, is nooit meer bereikt. En in de eerste helft van 2024 ging het verder bergafwaarts. Volgens de VDA werden er tussen januari en juni 2,1 miljoen auto’s geproduceerd in Duitsland, oftewel 9 procent minder dan in dezelfde periode van 2023.
De Marklines-cijfers laten grote verschillen zien tussen de Duitse autofabrieken. Terwijl de Porsche site in Stuttgart in 2023 met bijna 100 procent vrijwel volledig werd benut en zowel Audi (Ingolstadt) als BMW (München) met bijna 90 procent slechts beperkt slechter presteerden, haalde Opel in Eisenach niet eens 30 procent van de mogelijke output. Verschillende grote fabrieken benutten slechts ongeveer de helft van hun productiecapaciteit, waaronder de belangrijkste fabrieken van Volkswagen in Wolfsburg en en Mercedes-Benz in Sindelfingen. De in 2022 geopende Tesla site in Grünheide bij Berlijn haalde slechts 51 procent.
De eerste autofabrikanten trekken hun conclusies. Ford had in 2022 al aangekondigd dat zij haar fabriek in Saarlouis eind 2025 gaat sluiten. Bij Audi staat de productielocatie nabij Brussel momenteel op de tocht. Hetzelfde lot zou de Gläserne fabriek in Dresden kunnen wachten, waar Volkswagen nu openlijk overweegt deze locatie te hergebruiken voor andere doeleinden.
De laatste keer dat in Duitsland een grote autofabriek werd gesloten is 10 jaar geleden, toen Opel in 2014 zijn vestiging in Bochum sloot. Elders wordt in ieder geval de productie teruggeschroefd: Audi annuleerde de kostbare nachtdiensten in zowel Ingolstadt als Neckarsulm, net zoals Volkswagen in Wolfsburg, Emden en Zwickau. Dit betekent dat een kwart van de productiecapaciteit verloren gaat. De geplande bouw van een extra fabriek voor elektrische auto’s bij het hoofdkwartier in Wolfsburg is inmiddels geannuleerd. Plannen voor een nieuwe accufabriek op de Opel-site in Kaiserslautern zijn opgeschort.
Constantin Gall van audit- en adviesbureau EY wil echter niet spreken van algemene overcapaciteit. Die bestaan wel, “maar slechts selectief”; vooral op locaties waar enkel volledig elektrische auto’s van de band rollen. Gall: “Omdat er simpelweg niet (meer) de vraag is die ooit werd verwacht”. Als het om fabrieken gaat waar modellen met een verbrandingsmotor van de band rollen, liggen de kaarten soms totaal anders. Er zijn namelijk nog steeds lange levertijden voor populaire modellen in het premium segment.
Voor sommige traditionele locaties kan de overstap naar de productie van elektrische auto’s echter fataal zijn. Niet elke fabriek kan met tegen redelijke kosten worden omgebouwd, zegt Gall. “Sommige oude locaties zullen simpelweg gesloten moeten worden omdat het geen zin heeft om daar opnieuw zwaar in te investeren”. In fabrieken die wel geschikt gemaakt gaan worden voor de productie van elektrische auto’s, zal de ombouw gecombineerd worden investeringen in automatisering en verhoging van de outputcapaciteit. “Dit betekent waarschijnlijk dat er op de bestaande locaties meer geproduceerd zal gaan worden. Met als gevolg dat het aantal fabrieken zal afnemen”, zo voorspelt Gall
De EY-expert verwacht niet dat er snel een einde komt aan de zwakke vraag naar elektrische auto’s. “Er wordt zeker geen significante verkooptoename voorzien voor de komende 24 tot 36 maanden”, aldus Gall. “Dit betekent dat er ook op de middellange termijn sprake zal zijn van overcapaciteit”. En op de lange termijn zal er in Europa nauwelijks sprake zijn van groei van de autoverkopen, zo vult CAM-baas Bratzel aan. “De Europese markt is in essentie een verzadigde markt. Er zal zeker geen sprake zijn van een hoge volumegroei”. Een terugkeer naar het pre-Corona productieniveau (2019) valt daarom nauwelijks te verwachten. “Dit betekent dat de vraag de komende 10 jaar waarschijnlijk op het huidige niveau zal blijven”. Bratzel denkt echter niet dat onderbenutte fabrieken voor elektrische auto’s gesloten gaat worden. “Dat zou ook te gek zijn. De capaciteit die de afgelopen jaren is gecreëerd, is immers nodig zodra de vraag naar elektrische auto’s weer aantrekt. Een meer relevante vraag is daarom hoe je als autoproducent deze kritische marktfase zonder kleerscheuren door weet te komen”.
Is de Duitse auto-industrie op sterven na dood?
Dat er in dit achtergrondverhaal vooral aandacht wordt besteed aan Duitse autofabrikanten, is geen toeval. Het zal duidelijk zijn dat er donkere wolken boven de branche bij onze oosterburen hangen. Inclusief Ford en Opel draait de gehele sector er op amper 78 procent van zijn kunnen, hetgeen 9 procent onder een ‘gezond’ gemiddelde is. En hoewel met de beschuldigende vinger wordt gewezen naar de elektrische auto, zijn de problemen veel dieper geworteld.
Zowel Mercedes, BMW als de Volkswagen Groep zitten in de hoek waar de klappen gaan vallen. Volgens een onderzoek van het IFO instituut (in samenwerking met de producenten) verwacht de Duitse auto-industrie dit jaar met 18,3 procent te krimpen. Dat is een hallucinant cijfer, maar maakt duidelijk waarin de huidige productiecapaciteit in Duitsland slechts voor 78 procent benut wordt. Dat komt doordat met name Mercedes en Volkswagen weliswaar op het juiste paard lijkt te hebben gewed, maar niet op de juiste race. De transitie naar elektrische mobiliteit is namelijk geen sprint, maar een marathon.
Het was dus onverstandig om een groot deel van het ontwikkelingsbudget te besteden aan elektrische auto’s met een torenhoge prijs; modellen die vooral als ambassadeur voor het betreffende merk dienden, en als vlaggenschip van het gamma. Het was beter geweest als fabrikanten een deel van het geld achter de hand hadden gehouden om zo te kunnen inspelen op onverwachte ontwikkelingen. De (veelal) Duitse autoproducenten gokten er 3 jaar nog op dat zij hun investering terug zouden kunnen verdienen met gigantische verkopen in China en Rusland. De inval in Oekraïne heeft echter de Russische markt compleet drooggelegd en in China is aan de exponentiële groei een eind gekomen. Daar worden door Mercedes, BMW als de Volkswagen Groep niet meer, maar juist minder nieuwe auto’s verkocht.
De dure vlaggenschip modellen die de Duitse premium merken voor China en Rusland in petto hadden, laten zich in Europa niet verkopen. De autoconsument bij ons zit alleen met open armen te wachten op meer betaalbare (elektrische) auto’s. Maar daar is nu geen ontwikkelingsbudget meer voor, ook omdat de duurdere grote modellen dermate slecht verkopen dat daar nu verlies op wordt geleden.
De Volkswagen Groep zal pas in 2026 kunnen gaan oogsten met goedkopere, compacte elektrische modellen. BMW laat de elektrische Mini Cooper in China bouwen. Mercedes doet hetzelfde met het repertoire van Smart. Alleen Stellantis zorgt voor een sprankje hoop. In de vorig jaar sterk onderbezette fabriek in Eisenach zal namelijk binnenkort gestart worden met de productie van de nieuwe Opel Grandland. In elektrische uitvoering is die SUV goedkoper dan alles wat Audi, BMW en Mercedes in huis hebben …