Auto’s worden steeds groter en zwaarder. Ook wordt het drukker op de weg. Voor inzittenden van een auto kan het dan een veiliger gevoel geven om in een SUV te zitten en niet in een lage, lichtgewicht sportwagen. Terecht, want grote en zware auto’s bieden doorgaans meer bescherming. Maar die vlieger gaat niet op voor fietsers en voetgangers. De kans op een dodelijk afloop na een aanrijding met een zware SUV is 20 procent hoger dan gemiddelde auto. Experts maken zich zorgen en pleiten voor maatregelen: “Ongelofelijk dat wij dit met z’n allen laten gebeuren”.
De politie ziet de laatste jaren meer aanrijdingen tussen auto’s en fietsers en/of voetgangers waarbij het laatste type verkeersdeelnemer gewond raakt of overlijdt. Bij personenwagens uit de zwaarste categorie is het aantal van dit soort aanrijdingen zelfs verdubbeld. Dat blijkt uit een analyse van ruim 50.000 aanrijdingen tussen auto’s en fietsers en/of voetgangers die sinds 2018 zijn geregistreerd door de politie en Rijkswaterstaat.
Tussen 2018 en 2023 nam het aantal aanrijdingen waarbij een of meerdere fietsers of voetgangers gewond raakten of kwamen te overlijden toe met 27 procent. Bij auto’s zwaarder dan 1.500 kilo was zelfs bijna sprake van een verdubbeling. Denk niet dat we het dan alleen hebben als mastodonten als de Audi Q7, BMW X7, de Land Rover Defender of de Mercedes GLS: ook de simpelste Volkswagen Tiguan weegt al meer: die is 1.599 kilo zwaar. Het gaat hierbij zoals gezegd om geregistreerde aanrijdingen waarbij fietsers of voetgangers gewond raakten of kwamen te overleiden uit het tijdvak tussen 2018 en 2023.
Hoogleraar Marco te Brömmelstroet van de Universiteit van Amsterdam, ook wel de fietsprofessor genoemd (maar is zo’n iemand nog objectief? red.), onderschrijft de cijfers en maakt zich ernstige zorgen. “Ongelofelijk dat we dit met z’n allen laten gebeuren. Het is een bevestiging van iets wat we ons al heel lang zorgen over maken in de wereld van verkeersveiligheid, maar iets waar we gek genoeg maar heel weinig actie op hebben ondernomen. Auto’s zijn natuurlijk in heel veel gevallen een stuk groter geworden door veiligheidseisen die we zijn gaan stellen. Ze zijn vaak veiliger geworden voor de mensen die in die auto zitten. “Maar uit de data blijkt dus dat ze veel onveiliger zijn geworden voor voetgangers en fietsers”.
De impact van een aanrijding kan, ook zonder dodelijke afloop, namelijk enorm zijn. Dat ziet ook revalidatiearts Anna Zielman-Blokhuis van de Sint Maartenskliniek in Nijmegen. Zij krijgt mensen op consult met botbreuken of hersenletsel die moeite hebben met bewegen of zelfs hun dag niet meer gestructureerd in kunnen vullen. “Het zijn mensen die bijvoorbeeld werkten, kinderen hadden en die dan ineens helemaal worden teruggeworpen. Zelfs de basale dingen zoals wassen en aankleden zelf doen, lukt niet meer”. Anna Zielman-Blokhuis ziet als revalidatiearts dagelijks ook de gevolgen van zware verkeersongevallen: “Als ik die cijfers hoor, dan schrik ik ervan. En dan denk ik aan die jonge mensen hier die vol in het leven stonden en wiens leven nooit meer hetzelfde is. En dan denk ik dat elke persoon meer er gewoon één te veel is”.
Te Brömmelstroet ziet in de conclusies van het onderzoek nog meer redenen om aandacht te vragen voor het gevaar voor voetgangers en fietsers van het uitdijende wagenpark. De fietsprofessor spreekt over “autobesitas”; een ontwikkeling die wordt geïllustreerd door te kijken naar de best verkochte nieuwe auto’s in 1990 (de Opel Kadett) en in 2024 (de Tesla Model Y). De laatste is meer dan 1.000 kilo zwaarder. Te Brömmelstroet: “We moeten iets gaan doen tegen de toename van dit gevaar voor de mensen in de openbare ruimte van onze steden”. Volgens hem zijn er meerdere oplossingen mogelijk. “We kunnen zorgen dat dit soort zware auto’s simpelweg niet worden toegelaten op de weg. Maar je ziet al dat steden ook zelf stappen gaan nemen en zeggen: grote voertuigen willen we liever niet in onze steden hebben”. Zo zijn de parkeertarieven voor zware auto’s in Parijs hoger en worden dergelijke personenwagens bij overtredingen in Frankfurt zwaarder beboet. Volgens de professor wordt er ook in Nederlandse steden nagedacht over maatregelen. “Ik denk dat het met het oog op deze data duidelijk is dat we die ontwikkeling moeten versnellen”.
Snelheidsbeperkingen zouden mogelijk kunnen helpen. Uit de analyse blijkt namelijk dat het risico op een dodelijke aanrijding met zware voertuigen op wegen met een maximumsnelheid van 30 km/u de helft lager zijn dan op wegen waar maximaal 50 m/u mag worden gereden. Bij auto’s onder de 1.500 kilo is dat verschil 13 procent.
In een reactie laat minister Barry Madlener van Infrastructuur en Waterstaat weten dat aan elk verkeersslachtoffer een ‘intriest verhaal’ hangt. “Mijn ministerie vindt dat voertuigen veilig moeten zijn”. De minister stelt dat onderzoek van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid uitwijst dat het effect van zware voertuigen verschilt. “Ze zijn vaak veiliger voor de inzittenden terwijl ze meestal meer schade bij bijvoorbeeld fietsers en voetgangers veroorzaken. Tegelijkertijd zijn ze minder vaak betrokken bij aanrijdingen”. De minister neemt vooralsnog zelf geen maatregelen en stelt dat overheden, zoals gemeenten, over het invoeren van 30 km-zones of hogere parkeertarieven voor zware auto’s gaa . “Ik ben overigens geen voorstander van het invoeren van hogere parkeertarieven, aangezien die al erg hoog zijn”, aldus de PVV-er.