In de afgelopen dagen is de olieprijs fors gestegen. Daarmee worden ook de tarieven aan de pomp voor benzine en diesel opgestuwd.
De stijging van de olieprijs houdt verband met het feit dat voor het eerst grote tankerschepen vol Russische olie voor Aziatische havens vastliggen. Inkopers vrezen de gevolgen van de nieuwste Amerikaanse sancties. Daar kunnen verladers die Russische olie vervoeren hard door getroffen worden.
Rusland levert wereldwijd 12,7 procent van alle olie en is daarmee vanuit mondiaal perspectief de tweede exporteur. Sancties tegen dit land kunnen de olievoorraad zodoende sterk beïnvloeden. Met als gevolg dat het tarief van Brent-olie inmiddels is gestegen naar 82 dollar per vat van 159 liter. Daarmee is de ruwe oliesoort, de basis van benzine- en dieselsoorten in Nederland, dit jaar alweer zo’n 10 procent duurder geworden. Vergeleken met 5 jaar geleden gaat het om een prijsstijging van 23 procent.
Het staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas helpt weinig. Het risico dat het aanbod zal afnemen, is namelijk groter geworden. Dat komt door de aanscherping van de sancties tegen Rusland. Deskundigen zijn verbaasd dat de prijzen in de afgelopen dagen niet nóg veel veder zijn opgelopen. Stijgt de groothandelsprijs voor een vat Brent-olie, dan is dat binnen enkele dagen voor automobilisten te merken aan de pomp. Een liter Euro95 heeft nu als adviesprijs 2,180 euro. Diesel is ook duurder geworden: automobilisten betalen daar nu 1,967 euro per liter voor.
Het effect van bovengenoemde prijsstijging van olie op de prijs die de Nederlandse automobilist betaalt, is overigens relatief beperkt: bij ons bestaat de benzineprijs namelijk voor ongeveer 65 procent uit zowel de accijns die de Staat direct op de brandstof legt. Dat verklaart ook waarom Nederlandse automobilisten goedkoper uit zijn als zij in België of Duitsland gaan tanken. Het prijsverschil kan oplopen tot 30 cent per liter.
Het is nu al de vierde week op rij dat de brandstofprijzen oplopen. Nooit eerder waren de tarieven voor een liter benzine of diesel zo hoog. Omdat olie meestal in dollars wordt afgerekend, stuwt ook de nu sterke Amerikaanse munt de prijzen in Nederland omhoog. Het veel koudere weer speelt eveneens een rol.
De Amerikaanse sancties die de vertrekkende president Joe Biden op de valreep op 10 januari heeft aangekondigd, richten zich tegen de uitbaters van 160 tankerschepen die voor de Russische olie-industrie verschepen. Vanaf 12 maart gaan de maatregelen. De nieuwe sancties moeten Moskou dwingen om de oorlog in Oekraïne te beëindigen. De aankondiging leidde direct tot een opeenhoping van tankers die onder een andere vlag in de ’schaduwvloot’ voor de Chinese kust voor anker zijn gegaan. Naar de haven doorvaren zou direct tot sancties leiden. Die dreiging alleen al liet de olieprijs met 5 dollar per vat stijgen. “Als schepen niet kunnen lossen, krijg je al snel krapte doordat de Chinese raffinaderijen geconfronteerd worden met een tekort aan olie”, zegt energie-analist Hans van Cleef van consultant Publieke Zaken. „Raffinaderijen in China zijn dan ook opgeroepen om de productie op peil te houden. Dat kan flink lastig worden. Als het niet lukt om de productie op peil te houden, dan zal dat het aanbod krapper maken. Dat drijft de prijs op”.
Bovendien heeft de grote inkoper India toegestemd om vanaf maart geen schepen uit deze schaduwvloot tot zijn havens toe te laten. In Azië houden raffinaderijen er rekening mee dat de verstoring van het aanbod aan olie nog een half jaar kan aanhouden. De nieuwe president Donald Trump werkt bovendien aan zwaardere sancties en boetes, ook voor bedrijven die olie van andere grote producenten zoals Iran en Venezuela helpen verschepen en verkopen. Daarmee komt er nog minder olie op de markt. Trump wil met zijn bredere sanctiepakket Rusland dwingen om snel in te stemmen met vredesafspraken over Oekraïne. Meer sancties betekenen een krappere hoeveelheid ruwe olie op de markt. Bij de hoge vraag in de winter, stijgen dan de benzine- en dieselprijzen.
De prijsstijging had veel forser kunnen zijn: volgens energie-instituut IEA is er deze maand nog een overschot in de markt van 725.000 vaten per dag. Dat overschot verdwijnt als sneeuw voor de zon, zien handelaren. Op de termijnmarkt, waar voor levering op een later tijdstip wordt ingekocht, lopen daarom de prijzen op. China heeft al Irak en de Verenigde Arabische Emiraten om extra olie gevraagd. Het oliekartel OPEC, dat samenwerkt met Rusland, is niet van plan om zijn productie op te voeren en daarmee de prijzen te drukken.