Het is een bekend fenomeen bij eencellige organismen: celdeling creëert voortdurend nieuwe organismen met een eigen, onafhankelijk leven. Volkswagen is zeker geen eencellig organisme, maar het concern heeft de kunst van celdeling met het oog op voortplanting wel onder de knie. Eerst viel het bedrijf uiteen in werkgevers en werknemers, vervolgens splitste de werkgeversfractie in de Raad van Commissarissen zich op in een Nedersaksische factie en een Porsche-Piëch-factie. En nu is ook de Raad van Bestuur verdeeld in een radicale hervormingsgezinde factie en een meer meegaande, compromisgerichte factie.
Belangrijke besluitvormers beschrijven de Raad van Bestuur van Volkswagen als “verscheurd”: de ene factie dringt er bij CEO Oliver Blume op aan om maximaal te bezuinigen, terwijl de andere compromissen eist. Binnen de Raad van Commissarissen groeit de bezorgdheid over het functioneren van de Raad van Bestuur. Er komt echter minstens één concessie naar voren: in plaats van het eerder genoemde cijfer van dit decennium meer dan 100.000 te saneren banen, wordt de reductie in Duitsland nu geschat op ongeveer 75.000.
Het directiecomité komt donderdag bijeen, gevolgd door de volledige Raad van Commissarissen de volgende dag. In normale bedrijven zou nu een gezamenlijk ontwerpbesluit worden ingediend. Niet in Wolfsburg. Dat is misschien wel vermakelijk. Maar het doet je vergeten dat het bedrijf ook auto’s moet bouwen die mensen moeten kopen.
Noodzakelijke bezuinigingen
Volkswagen moet saneren omdat er jaarlijks 500.000 auto’s uit de Europese fabrieken van de Volkswagen Groep rollen zonder dat daar meteen een koper voor is. In zijn ambitie om de grootste autofabrikant ter wereld te worden (en te blijven), heeft de Duitse gigant meer fabrieken gebouwd dan nodig. Dat kost geld. Meer geld dan die halflege productielijnen opbrengen. Toch is ‘wegsnijden’ makkelijker gezegd dan gedaan omdat de vakbonden een ongeziene sociale kaalslag vrezen.
De overcapaciteit doet zich voor in 4 fabrieken: Emden, Hannover, Zwickau en Neckarsulm. De directie van de Volkswagen Groep denkt niet dat die sites ooit nog rendabel gaan worden. Een aanvullend probleem is dat de productiekosten bij het autoconcern 30 procent hoger zijn dan bij de concurrentie.
Nu zij die overcapaciteit en hoge kostenstructuur niet van vandaag of gisteren, dus waarom is dat nu ineens ene probleem? Omdat de Volkswagen Groep minder goed tegen een stootje kan nu de Chinese afzetmarkt, vroeger een melkkoe, veranderd is in een slagveld. Of in een zeeslag. In dat geval zou Volkswagen ballast overboord kunnen gooien door de 4 fabrieken te sluiten. Maar vakbond IG Metall is dus bang voor een enorm banenverlies.
Als compromis denkt de directie van Volkswagen nu na over alternatieven. De fabrieken hoeven immers niet noodzakelijk auto’s te blijven bouwen. Zo wordt de site in Osnabrück genoemd als productielocatie voor de defensie-industrie. Een andere optie is dat er een fabriek overgenomen wordt door Xpeng. Met deze Chinese branchegenoot werkt Volkswagen al op diverse vlakken samen. Maar auto’s van Xpeng uit de Audi fabriek in Neckarsulm? Op dat vooruitzicht zijn onze oosterburen momenteel mentaal nog niet voorbereid.
Meer kans maakt de samenwerking met de defensie-industrie. Renault heeft op dit vlak de toon gezet door drones te gaan produceren. De geschiedenis leert dat autofabrikanten zich in crisistijden maar al te graag orders voor de oorlogsindustrie aannemen. Bij het Duitse ministerie van Defensie klotst het geld momenteel tegen de plinten dus dat kan je beter aanwenden voor behoud van fabrieken dan dat er productiecapaciteit verloren gaat.
Toch wijzen alle neuzen niet allemaal dezelfde kant op. Met name bij de deelstaat Nedersaksen, een belangrijke aandeelhouder, en vakbond IG Metall bestaat er scepsis: blijven alle banen bij een focus op de defensie-industrie wel behouden? Daar komt bij dat heel wat mensen, zeker in het naoorlogse Duitsland, moeite hebben met het maken van spullen waarmee andere mensen gedood kunnen worden. Het standpunt van de deelstaat en de vakbond dient serieus genomen te worden omdat zij samen beslissingen in de Raad van Bestuur kunnen blokkeren.
De volgende akte speelt zich af tijdens de vergadering van 4 september. Daar zal wellicht nog geen definitieve beslissing vallen, maar wij zullen dan wel beter kunnen inschatten welke richting de Duitse autogigant echt uit wil met zijn herstructureringsplannen.