Nederland heeft, om de CO2-uitstoot te verlagen, de afgelopen jaren miljarden euro’s uitgegeven aan belastingvoordelen voor stekkerhybride auto’s. Aan deze regeling kwam in 2016/2017 een eind, maar het milieu heeft er niet veel van geprofiteerd. Dat komt omdat een groot deel van de stekkerhybride auto’s naar het buitenland is verdwenen. Met als gevolg dat er van de gehoopte vermindering van broeikasgassen niks terecht is gekomen.
Het was de grote hit onder Nederlandse leaserijders in de periode 2013-2015: de Mitsubishi Outlander PHEV. Wie zakelijk een nieuwe stekkerhybride auto ging rijden, kon met deze Japanner rekenen op een fors belastingvoordeel. In principe moest een werknemer met een auto van de zaak destijds jaarlijks 25 procent van de cataloguswaarde bij het belastbare inkomen optellen om de auto ook privé te mogen gebruiken. Maar om het Nederlandse wagenpark te vergroenen, kwamen stekkerhybride auto’s in de periode 2013-2015 in aanmerking voor een zeer fiscaalvriendelijke behandeling. Ook zuinige diesels profiteerden, zoals de Skoda Fabia 1.2 TDI.
Wie zakelijk een stekkerhybride ging rijden, hoefde 5 jaar lang geen bijtelling te betalen. Dat scheelde de Nederlander al snel enkele duizenden euro’s per jaar aan inkomstenbelasting. De fiscale regeling gold niet uitsluitend voor de genoemde Mitsubishi, maar dit model profiteerde wel het meest van de regeling omdat andere stekkerhybride modellen zoals de Peugeot 508 HYbrid4 of de Volvo V60 D6 Twin Engine veel duurder waren. En de Audi A3 e-Tron was een stuk krapper dan de Outlander.
De regeling werd al snel zeer populair onder leaserijders. Werden er in 2012 nog maar (ruim) 1.200 stekkerhybride nieuwe auto’s op kenteken gezet, het jaar daarop was dit gegroeid naar bijna 17.000 stuks. Deze verkoopimpuls was goed voor de helft van de economische groei in het laatste kwartaal van 2013. Daar konden de regeringspartijen VVD en PvdA toen goede sier mee maken, maar door de populariteit van de fiscale regeling was het een veel duurder cadeau van de overheid aan zakelijk rijders dan begroot. In 2014 werd het douceurtje dan ook langzaam afgebouwd, met als gevolg een fors lager aantal registraties van stekkerhybride auto’s.
Het idee was dat ook het milieu flink zou profiteren. De stekkerhybride auto’s kunnen in theorie namelijk een flink deel van de ritten elektrisch afleggen. Per saldo betekent dit een veel lagere CO2-uitstoot. Omdat zakelijke rijders gemiddeld meer kilometers maken dan particuliere automobilisten werd er veel milieuwinst verwacht. Maar voorwaarde is dat wel dat de stekkerhybride regelmatig wordt opgeladen, thuis of elders. En daar wrong de schoen, want voor frequent stroom tappen bleek de rijder in de praktijk geen tijd te hebben. Of hij had daar gewoon geen zin in. Een sanctie was er niet, want de stekkerhybride auto reed toch wel. Maar dan op zijn verbrandingsmotor. En omdat de hybride techniek hem zwaar maakte, was het verbruik dan relatief hoog, met als gevolg meer CO2-uitstoot dan bij een vergelijkbare benzineauto of dieselmodel.
De aanname van de overheid dat het milieu flink zou profiteren, klopte dus niet. Een andere misvatting was dat de stekkerauto’s op een later tijdstip, na afloop van de leasecontracten, door zouden stromen naar de particuliere markt zodat ook particuliere rijders een steentje bij zouden gaan dragen aan de vergroening van het wagenpark. Maar de doorstroming van tweedehands exemplaren naar de occasionmarkt bleek beperkt. Dat kwam om te beginnen omdat zakelijk rijders van een stekkerhybride auto hun leasecontract maximaal uitdienden. Terwijl gewone leasewagens doorgaans na circa 4 jaar van eigenaar verwisselen, gebruiken rijders van een stekkerhybride exemplaar de maximale 5 jaar aan belastingvoordeel. De auto’s hebben daardoor al snel 180.000 kilometer op de teller staan als zij op de occasionmarkt worden aangeboden. Particulieren zitten in Nederland niet of nauwelijks op zulke afgeleefde voertuigen te wachten. Niet alleen de hoge kilometerstand schrikt hen af, maar zij zijn ook bang dat de batterij versleten is en de stekkerauto daardoor duur zal zijn in het onderhoud.
Dan maar een kleiner model zonder hybride techniek. Dat vindt de tweedehands koper helemaal niet groot, omdat zowel de Mitsubishi Outlander als de Volvo V60 voor Nederlandse begrippen bovengemiddeld groot zijn. Omdat de particulier de stekkerauto links liet liggen, viel de occasionwaarde tegen, met als gevolg dat leasemaatschappen er relatief veel op moesten afschrijven. Deze pijn kon enkel worden verzacht door in het buitenland op zoek te gaan naar een koper. Dat lukte goed, want uit cijfers van autobranchevereniging Bovag blijkt dat bijna de helft van alle stekkerhybride auto’s die in 2012 in Nederland op kenteken werden gezet inmiddels geëxporteerd is. Van de exemplaren met bouwjaar 2013 is tot nu toe afgerond 15 procent naar het buitenland verdwenen. Misschien dat de tweedehands stekkerhybride daar voor een beter milieu zorgt, maar bij ons dus niet of nauwelijks.
In Nederland zijn er voor particuliere rijders onvoldoende fiscale prikkels om een stekkerhybride auto ‘met ervaring’ aan te schaffen. Het betreffende voertuig komt weliswaar in aanmerking voor een korting op de wegenbelasting, maar dat voordeel streept weg tegen het feit dat dit type personenwagens zoals gezegd vanwege de hybride techniek ook zwaarder zijn. Per saldo schiet de particuliere rijder er dus niet veel mee op. Dit in tegenstelling tot Hongarije, waar voor auto’s met elektrische ondersteuning duidelijk minder wegenbelasting betaald hoeft te worden. Dat is dan ook een populair exportland voor de Mitsubishi Outlander PHEV en zijn collega’s. Hongarije neemt liefst 20 procent van de geëxporteerde stekkerhybride personenwagens af. In mindere mate verdwijnen de tweedehands exemplaren ook naar Finland. Onze oosterburen nemen eveneens veel auto’s af, maar Duitsland staat vooral bekend als doorvoernatie. Marktdeskundigen verwachten dat de export verder zal oplopen zodra voor al de stekkerhybride personenwagen de gunstige bijtellingregeling definitief is afgelopen.
Dat de auto’s met assisterende elektromotor Nederland weer verlaten, is slecht nieuws voor ons klimaat. Het zijn immers vooral exportmarkten die van de (theoretisch) lagere CO2-uitstoot profiteren. Mogelijk is de luchtkwaliteit door de fiscaalvriendelijke behandeling van stekkerhybride auto’s zelfs verslechterd. Veel leaserijders kozen namelijk voor een hybride met een dieselmotor als basiskrachtbron, zoals de Peugeot 508 HYbrid4 en de Volvo V60. Oliegestookte auto’s stoten relatief veel schadelijke stikstofoxiden uit. Dat heeft een negatieve uitwerking op de luchtkwaliteit.
Vanuit dit perspectief zijn de kosten erg hoog geweest. Door de maatregel om minder bijtelling te hoeven betalen voor zuinige auto’s (stekkerhybride modellen en kleine diesels) is de Nederlandse overheid de afgelopen jaren in totaal 3,7 miljard euro aan gederfde belastinginkomsten misgelopen. Het Planbureau voor de Leefomgeving becijferde afgelopen september dat het fiscaal in de watten leggen van zakelijk rijders met een stekkerhybride auto slechts tot een CO2-reductie van 6 procent heeft geleid en niet tot de verwachte 11 procent. Theoretisch zou de milieuschade mee hebben kunnen vallen als alle stekkerauto’s in handen van particulieren terecht waren gekomen. Zij maken immers minder kilometers en zullen, omdat zij alle kosten zelf moeten betalen, relatief gezien vaker opladen. Maar veel stekkerhybride auto’s zijn dus naar het buitenland verdwenen.
Toch is de regeling niet helemaal mislukt. De tijdelijke run op stekkerhybride modellen als de Mitsubishi Outlander PHEV heeft er toe geleid dat Nederland in korte tijd ‘vol werd gebouwd’ met laadpalen. Ook kon de automobilist op deze manier alvast kennismaken met de (deels) elektrische auto. Leasemaatschappen merken dat klanten waarvan het contract van bijvoorbeeld de Mitsubishi Outlander PHEV of Volvo V60 D66 Twin Engine is afgelopen, nu relatief vaak voor een volledig elektrische auto gaan, zoals de Hyundai Kona, Jaguar I-Pace of Tesla Model 3. De voormalige rijders van een stekkerhybride auto zijn niet alleen gewend aan de laadpalen, maar ook verslaafd geraakt aan het belastingvoordeel. Zonder de Outlander was er dus nog veel meer zendelingswerk te doen geweest. En niet alleen in Jorwerd.