Het is verkiezingstijd en een onderwerp waar dan al sinds de jaren negentig intensief over gediscussieerd wordt is het nut en de noodzaak van het invoeren van een kilometerheffing.
Betalen afhankelijk van het tijdstip en de plek waar je rijdt: de kilometerheffing hangt al jaren als een donkere wolk boven autorijdend Nederland. Of toch niet? Menigeen ziet het ook als een doeltreffend middel om het fileprobleem op te lossen. Er zijn dus voor- en tegenstanders. Ook deze verkiezingen is het weer een discussiethema. Hier lees jij wat het kost en wat het oplevert.
Een kilometer- of spitsheffing komt in bijna alle verkiezingsprogramma’s van de grote partijen voor. Maar soms in de vorm van een belofte om hem juist niet in te voeren, zoals bij de PVV. Maar meestal wordt een kilometer- of spitsheffing gezien als een oplossing voor verschillende problemen. Door automobilisten te laten betalen voor wat ze daadwerkelijk rijden, in plaats van een vaste belasting op het bezit van een auto, zullen er minder files zijn, zo rekent het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) voor. Deze onafhankelijke overheidsinstelling heeft verkiezingsprogramma’s van 6 partijen doorgerekend op de effecten voor het klimaat en het milieu.
Van de partijen die hun programma’s hebben laten doorrekenen zijn D66, GroenLinks, PvdA en ChristenUnie (CU) voor een heffing. Deze partijen willen zowel voor personenauto’s als bestelbusjes een kilometerprijs. De SP wil geen heffing en het CDA alleen voor elektrische auto’s omdat die veel fiscaal voordeel genieten.
Om te voorkomen dat automobilisten ineens veel meer belasting moeten betalen, willen alle partijen wel de MRB verlagen. Dat zorgt voor een verschuiving van de lasten, die goed te zien is in onderstaande tabel.
Uit de doorrekeningen van het Centraal Planbureau blijkt dat extra inkomsten uit de heffing ongeveer net zo hoog zijn als wat de Nederlandse overheid misloopt door het afschaffen van de motorrijtuigenbelasting. Daarnaast zorgt de combinatie van de 2 maatregelen ervoor dat er minder gereden wordt, wat ook belastinginkomsten scheelt.
Voor- en nadelen
Het invoeren van een kilometerheffing heeft voor- en nadelen, aldus Hans Hilbers, onderzoeker van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). “Als je hem invoert voor mensen die in de spits op de drukste plekken rijden, dan helpt het files oplossen. Maar als je het op het platteland doet, dan blijven mensen thuis en is het de vraag of het wel zo slim is”. Een te hoge kilometerheffing, bovenop andere belastingen voor automobilisten kan gevolgen hebben voor de arbeidsmarkt. “Een kilometerheffing kan de drempel voor woon-werkverkeer hoger maken”, zegt Hilbers. “Het systeem kost ook best veel geld, tot wel 1 miljard euro per jaar om het in de lucht te houden”.
Minder uitstoot
Toch is het zeker een legitieme maatregel, aldus Hilbers, verwijzend naar de uitkomsten van de PBL analyse van de verkiezingsplannen van 6 partijen op het gebied van mobiliteit. Bij de 4 partijen die een kilometerheffing willen invoeren (D66, GroenLinks, PvdA en ChristenUnie) daalt de uitstoot van CO2 veel harder dan bij CDA en SP. “Een serieus effect”, volgens Hilbers. In de plannen van de 4 partijen wordt een uitzondering gemaakt voor auto’s die geen CO2 of stikstof uitstoten. Het tegenovergestelde is het geval bij 2 partijen die er goed voorstaan in de peilingen, de VVD en het CDA.
Die 2 politieke partijen willen juist een kilometerheffing alleen voor elektrische auto’s. Op die manier willen de twee partijen voorkomen dat de staat minder belastingen ophaalt aan autogebruik. Eigenaren van elektrische auto’s betalen namelijk geen motorrijtuigenbelasting, waarmee wegen worden onderhouden. “Maar het invoeren van deze vorm van kilometerheffing kan wel de opmars van elektrisch rijden remmen”, zo waarschuwt Hilbers.
Rekenvoorbeeld
7 cent per kilometer, zoals D66 en PvdA willen klinkt misschien niet veel, maar kan toch flink in de papieren lopen. Ik ga uit van iemand die een gemiddeld aantal kilometers rijdt met een compacte middenklasser (een Ford Focus of Volkswagen Golf bijvoorbeeld). Dan betaal je gemiddeld 33,50 euro per maand aan motorrijtuigenbelasting, zo meldt budgetvoorlichtingsorganisatie Nibud. Dat is ongeacht het aantal kilometers dat je aflegt. In 2019 legde een personenauto in Nederland gemiddeld ruim 14.000 km af, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dat komt neer op 1.167 kilometer per maand. Dat zou bij een tarief van 7 cent per kilometer neerkomen op een bedrag van bijna 82 euro. De automobilist is bij een kilometerheffing dus fors duurder uit.