Akio Toyoda, de CEO van Toyota, treedt af als hoofd van het bedrijf dat zijn grootvader heeft opgericht. Dat laat de autofabrikant vandaag weten. Hij draagt het stuur over aan de chef van luxe dochter Lexus. De machtsoverdracht komt op een moment waarop de Japanse reus worstelt om de transitie naar elektrische mobiliteit het hoofd te bieden.
De 53-jarige merk chef van Lexus, Koji Sato, zal het stuur overnemen op 1 april. Akio Toyoda zal vanaf die datum alleen nog actief zijn als voorzitter van de Raad van Bestuur. In de wandelgangen van het hoofdkantoor van Toyota was al enige tijd te horen dat Toyoda er de brui aan zou geven. De vraag wie de toppositie bij het grootste bedrijf van Japan én een van ’s werelds meest invloedrijke autofabrikanten zou overnemen, hield beleggers al enige tijd bezig. De timing van de aankondiging komt echter als een verrassing.
Onder de 66-jarige Toyoda, die het bedrijf meer dan 10 jaar leidde, leek de autofabrikant terughoudend om volledig elektrische voertuigen te omarmen, met als argument dat de hybride technologie waarmee het bedrijf was pionier was dankzij de eens zo toonaangevende Prius, beter geschikt was voor menig autoconsument. Hij prees ook auto’s op waterstof aan als de toekomst, waardoor de vrees ontstond dat Toyota zou worden ingehaald door autofabrikanten die de opkomst van elektrische voertuigen wél tijdig hadden zien aankomen. Daarbij werd met name gekeken naar het flitsendere en wendbaardere Tesla. Die concurrent overschaduwt Toyota zowel qua innovatie als voor wat betreft de aandelenkoers.
De focus op hybride auto’s en waterstoftechnologie leidde ook tot kritiek van investeerders en milieuactivisten die ooit vol lof waren over de track record van Toyota op het gebied van het reduceren van de CO2 uitstoot. “De heer Toyoda is ongetwijfeld een bekwame CEO geweest, maar de hele autosector moet ingrijpende veranderingen doorvoeren en Toyota loopt hierin naar onze mening achter, dus dit zou een kans kunnen zijn voor een nieuwe start”, aldus Anders Schelde, chief investment functionaris van AkademikerPension, een Deens pensioenfonds dat Toyota herhaaldelijk heeft aangespoord om sneller over te stappen op elektrische voertuigen. “We hopen dat dit Toyota kan helpen een nieuwe richting in te slaan, maar het valt nog te bezien”.
Autointernationaal.nl deelt de aarzeling van het pensioenfonds. Want de lichaamstaal van Sato zegt dat het nogal een glamourboy is die wellicht door gebrek aan gewicht is komen bovendrijven, in ieder geval niet door kritisch te zijn op de koers van zijn baas want Lexus heeft zo mogelijk een nog slechtere staat van dienst op het gebied van de transitie naar elektrische mobiliteit dan het moederbedrijf. Vanuit deze optiek had Toyoda beter iemand van buiten kunnen aanstellen. Nieuwe bezems vegen immers het schoonst. In ieder geval beter dan Sato die zich naar boven gelikt lijkt te hebben.
De aankondiging van de opvolging werd uitgezonden op een webcast via het Toyota Times kanaal van de autofabrikant in wat meer leek op een hoogdravende talkshow met een gastheer dan op een formele bedrijfsaankondiging. Dat bevestigt dat beeld dat het Sato vooral te doen is om uiterlijk vertoon. “De timing was een verrassing”, zegt Seiji Sugiura, een analist bij Tokai Tokyo Research Institute, die opmerkte dat er mogelijk een “gevoel van stagnatie” is ontstaan binnen het bedrijf gezien de recente druk op de aandelenkoers. “Waarschijnlijk zal het dagelijkse management niet veranderen. Het feit dat Toyoda stopt als CEO en nu fulltime op de zetel van voorzitter van de Raad van Bestuur gaat zitten, kan zijn symboliek binnen het bedrijf vergroten en kan het moeilijk maken voor een opvolger om zijn stempel te drukken”. Maar niets wijst er op dat Sato zijn baas tegen de haren in wil strijken.
Er werd ook weinig gesproken over een concrete bedrijfsstrategie of toekomstige investeringsprioriteiten. Toyoda zei dat Sato’s missie zou zijn om Toyota om te vormen tot een “mobiliteitsbedrijf”, zonder te specificeren wat dat zou inhouden. “De CEO heeft jeugdige energie en kracht nodig”, zei Toyoda, terwijl hij stelde dat hij nu zelf een “overblijfsel” is geworden van een oudere generatie. In Sato, zei hij, had hij een mede-autoliefhebber gekozen. Maar dus vooral iemand die niet van plan is om te gaan zagen aan de stoelpoten van Toyoda.
Toyoda beschreef de overdracht als een “baton touch” in leiderschap, maar het geënsceneerde evenement benadrukte bovenal zijn eigen centrale rol die voorlopig voort blijft duren. Van tijd tot tijd draaide hij zich om om instructies aan Sato te geven. Die zei dat Toyoda hem aan het einde van 2022 de baan van CEO had aangeboden, toen beiden in Thailand waren voor een evenement ter ere van Toyota’s 60ste verjaardag van de activiteiten daar. “Ik wist niet hoe ik moest reageren”, herinnert Sato zich. “Ik dacht dat het een grap was”.
Het is begrijpelijk dat Sato twijfels had over de serieusheid van het aanbod van Toyota. Immers, zo’n indrukwekkende staat van dienst heeft de merk chef van Lexus niet opgebouwd. De luxe dochter van Toyota lijkt niet meer mee te doen om het marktleiderschap in het premium segment van de Amerikaanse automarkt. In Europa lijkt sprake te zijn van een eeuwig durende stagnatie. Van een doorbraak waarmee het marktaandeel significant kan worden vergroot, lijkt geen sprake te zijn.
Een Toyota manager, die anoniem wenste te blijven, zei dat de automaker op weg was naar een periode van “afgezonderde heerschappij”, verwijzend naar de periode in de geschiedenis van Japan waarin een gepensioneerde keizer de touwtjes in handen bleef houden. Tijdens zijn meer dan 10 jaar durende heerschappij had Toyoda bij de autofabrikant het stuur stevig in handen. Deze periode wordt gekenmerkt door intense veranderingen. Met name op sportwagengebied liet Toyoda zich de afgelopen 10 jaar niet onbetuigd. Maar tegelijkertijd groeide bij analisten de twijfel of Toyota wel in staat is om aanvallen van nieuwe uitdagers zoals Tesla af te weren.
Toyoda, sprekend op de persconferentie, zei dat zijn termijn achter het stuur van Toyota begon in 2009, toen er sprake was van “crisis na crisis”; niet alleen als gevolg van een wereldwijde recessie, maar ook vanwege Toyota’s terugroepacties en veiligheidscrisis. En alsof dat nog niet voldoende was waren er ook ernstige productieverstoringen die volgden op de aardbeving en tsunami in 2011 in noordelijk Japan. Blijkbaar is Toyoda nu van mening dat hij Toyota naar rustiger vaarwater heeft gestuurd, maar dat is dan niet meer dan stilte voor de storm. Op nieuw onheil, namelijk een verrassend snelle transitie van de autoconsument richting elektrische mobiliteit, lijkt de autofabrikant niet voorbereid te zijn.
Sato begon zijn carrière bij Toyota in 1992, voordat hij opklom tot hoofdingenieur van Lexus in 2016. Hij heeft sinds 2020 ook functies bekleed bij de Gazoo Racing Company, het autosportmerk van Toyota.