In Nederland staan acht miljoen auto’s gemiddeld 23 uur per dag stil. Een voor de hand liggende vraag is: Kan dat niet anders? Eén van de alternatieven op een eigen auto is het autodelen met de buurt. Dit kan niet alleen schelen in de portemonnee, maar kan ook zorgen voor meer groen in de straat. Dus hoe zet je zo’n initiatief op? En voor wie is dit aantrekkelijk?
Een groot deel van de oppervlakte van onze openbare ruimtes wordt benut door de auto. Zo gaat tot wel 50 procent van de openbare ruimte in steden op aan stilstaande én rijdende auto’s. En dat terwijl een auto maar liefst 96 procent van de tijd ergens ongebruikt geparkeerd, blijkt uit een rapport uit 2022 van het Kennisinstituut voor Mobiliteit (KiM). Doordat er zoveel ruimte wordt ingenomen door auto’s, is er minder ruimte om juist meer nieuwbouwwoningen te bouwen, die juist zo hard nodig zijn. Op dit moment groeit het wagenpark harder dan het aantal nieuwbouwwoningen in Nederland, stelt mobiliteitsadviseur Haye Bijlsma.
Oosterbeek
In de regel vervangt één deelauto vier tot acht privéauto’s, meldt Rijkswaterstaat. In Oosterbeek dacht een duurzaamheidsgroep daarom: “Dat kan anders!” De buurtgenoten verkenden samen met de gemeente en een projectleider de deelauto-opties. Ook kijkt de gemeente met de buurt naar de herinrichting van de straat, want vrijgekomen parkeerplaatsen kunnen nu anders worden ingezet. Commerciële deelauto aanbieders vonden het niet interessant om actief te worden in Oosterbeek. In kleinere wijken of gemeenten is er voor hen niet voldoende zekerheid op gebruikers. Om deze reden zie je dit soort aanbieders vooral in de stad en in de buurt van stations. Daarom kozen de buurtbewoners in Oosterbeek voor het leasen bij een commercieel bedrijf dat gespecialiseerd is in deelauto’s voor buurten. Het voordeel van zo’n eigen auto voor de buurt is dat er sociale controle is, je invloed hebt in het aanbod en je maatwerk kan leveren wat betreft de specifieke wensen van de deelnemers.
Het resultaat? In juni 2022 kwam de eerste elektrische deelauto in de wijk. En na het succes en enthousiasme in de eerste wijk was er ook interesse vanuit een tweede wijk in Oosterbeek. Een tweede auto volgde en de groep groeide uit tot 23 deelnemers. Ze rijden beurtelings in de auto en kunnen verschillende abonnementen afsluiten, afgestemd op gebruik. Indien men de deelauto niet of minder gebruikt, dan kan het abonnement worden aangepast of stopgezet. Wat de buurtbewoners die nu een half jaar aan het autodelen zijn misschien wel als meest positieve uitkomst zien? Dat is dat de eigen (tweede) auto vaak overbodig blijkt te zijn: in Oosterbeek zijn er 6 auto’s uit de straat gegaan. Ook is er meer samenhorigheid en leren deelnemers de buren beter kennen.
Den Haag
In de bomenbuurt in Den Haag is een groep buren in 2019 gestart met autodelen. De buurt heeft hiervoor een lokale coöperatie opgericht om zelf meer keuzevrijheid in het proces te houden. Daar is het initiatief zo succesvol, dat er nu 100 mensen uit 60 gezinnen deelnemen aan het autodelen in de buurt. Bij het groeien van het aantal deelnemers in een buurt, kan er ook een grotere poule aan deelauto’s in de buurt worden neergezet. Zo hebben deelnemers een grotere kans dat er altijd een deelauto beschikbaar is.
Wat inwoners van deze buurt als voordelen zien? Je hebt zelf invloed op het aanbod, omdat er maatwerk geleverd kan worden, en bepaalt de prijzen. Daardoor is het altijd goedkoper dan andere deelautoaanbieders. Deskundigen schatten in dat zijn buurtgenoten zo’n 15 procent goedkoper uit zijn dan bij een commerciële aanbieder. Verder ontstaan er nieuwe vriendschappen en een gemeenschap van betrokken burgers.
Voor wie is autodelen interessant?
Een privéauto die je weinig gebruikt is duur. Daardoor is autodelen met name interessant voor gezinnen die een tweede auto hebben of voor incidentele gebruikers van hun auto. Volgens het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat én volgens Milieu Centraal levert autodelen tot maximaal 12.000 kilometer op jaarbasis een financiële besparing op.
Dat klinkt misschien weinig, maar de gemiddelde benzineauto in Nederland rijdt 9.800 kilometer. Een elektrische auto reed gemiddeld 15.100 kilometer en een diesel 18.000 kilometer. Kortom: een flink deel van de personenauto’s die nu op straat staan, kunnen worden ingewisseld voor een deelauto.
Veelal heerst het idee dat autodelen duur is, stelt adviseur Bijlsma, maar mensen beseffen vaak niet hoe duur het hebben van een eigen auto onderaan de streep is. Want tel je de lasten als afschrijving, brandstof, verzekering, belasting, reparatie en onderhoud bij elkaar op? Dan schrik je waarschijnlijk van hoeveel je op jaarbasis en per kilometer betaalt. Daarnaast blijkt uit de praktijk volgens alle autodeel-experts dat mensen die overstappen op een deelauto ook minder kilometers maken op jaarbasis. Doordat men namelijk per rit afrekent, denken ze vaker na of een rit per se met de auto gemaakt moet worden. Hierdoor levert het autodelen een ruimtebesparing op van 37 m2 à 87 m2 en daarnaast jaarlijks een besparing van 175 tot 265 kilogram CO2, zo stelt Rijkswaterstaat.
Knelpunten
Ondanks de vele voordelen zijn er nog wel een aantal knelpunten als het gaat om autodelen met de buurt. Zo moet je als je als buurt gaat autodelen zelf op zoek naar de voor een buurt werkende constructie. Om te beginnen moet je bedenken of je wil kopen, huren of delen en wat dat voor consequenties met zich meebrengt. Zo kan je een al aangeschafte auto uit de buurt delen of een nieuwe met de buurt kopen, alleen bestaan er bijna geen autodeelverzekeringen waarmee je als buurt dan ook goed verzekerd bent. De speciale autodeelverzekering van Centraal Beheer verzekert groepsleden mee via de verzekering van de beheerder. Als iemand schade rijdt, heeft dit geen gevolgen voor de schadevrije jaren of no-claimkorting van de beheerder. Als niet-beheerder bouw je geen schadevrije jaren op, wat lastig kan zijn als je zelf later een autoverzekering afsluit. Verder geldt de verzekering niet voor coöperaties. Daarnaast kan je een auto huren bij een lease-maatschappij, maar zit je vaak vast aan een langer contract. De auto’s komen veelal met full operational lease, waaronder de auto voor alle gebruikers verzekerd is. Hierdoor is deze auto delen ook duurder dan wanneer je een auto koopt of wanneer je een een bestaande auto gaat delen.
Waar buurtinitiatiefnemers vaak tegenaan lopen, is dat er geen vaststaande parkeerplaats is voor de deelauto. Een gebruiker moet daarom aan het eind van de rit vaak op zoek naar een plekje in de straat, waardoor de volgende bestuurder ook weer op zoek moet naar de auto. Rij je in je buurt met een elektrische auto? Dat maakt het parkeervraagstuk extra lastig, want vaak duurt het krijgen van een laadpaal een jaar en kan het elektriciteitsnet het niet aan.